Изге Язма: II Көринтлеләргә хат
Author: Институт перевода Библии
Date: 2019-04-18T12:21:35.528296+00:00

Изге Язма

Изге Язма

1. II Көринтлеләргә Хат
2. Сүзлек
3. Китапларның Тулы Һәм Кыскартылган Исемнәре
4. Исраилнен Унике Тармагы

5. Изге Язманың Татар Телендә Нәшер Ителгән Өлешләре

6. Географик Карталар

Кереш сүз

Хөрмәтле укучылар, сезнең игътибарга Изге Язманың хәзерге татар телендә беренче тапкыр нәшер ителгән тулы җыентыгын тәкъдим итәбез.

Изге Язма грек телендә «библиа» (китаплар) дип атала, чөнки ул 66 мөстәкыйль язмадан тора. Мәсихчеләр (христианнар) традициясендә Изге Язма төп ике зур өлешкә бүленә: Тәүрат, Зәбур, пәйгамбәрләрнең язмаларын, шигъри һәм гыйбрәтле сүзләр китапларын үз эченә алган беренче өлеш – Иске Гаһед (килешү), ә икенчесе Яңа Гаһед дип атала.

Иске Гаһедне тәшкил иткән 39 китап, күп кенә галимнәрнең фикеренчә, безнең эрага кадәр XV гасырда языла башлап, якынча бер мең ел дәвамында иҗат ителгән. Әлеге китаплар борынгы яһүд һәм өлешчә арамей телләрендә язылган. Иске Гаһед дини яктан гына түгел, ә бәлки мәдәни һәм тарихи яктан да гаять зур әһәмияткә ия булган, Аллаһы белән Исраил халкы арасындагы мөнәсәбәтләрне яктырта торган, яһүдиләр һәм мәсихчеләр өчен изге саналган борынгы китаплар тупланмасыннан гыйбарәт. Әлеге тупланманың беренче биш китабын – Тәүрат, икенче төрле «Муса пәйгамбәрнең биш китабы» дип тә йөртәләр, чөнки Үзе сайлап алган Исраил халкына Аллаһы Үзенең канун-кагыйдәләрен шушы пәйгамбәр аша иңдерә. Тәүратның беренче китабы («Яратылыш») Аллаһы Тәгаләнең боерыгы белән дөнья-галәмнең һәм андагы бар нәрсәнең, шул исәптән беренче кешеләрнең бар ителүе, барча халыкларның нәсел атасы Адәм белән нәсел анасы Һаваның, Аллаһы әмеренә буйсынмыйча, дөньяны гөнаһка кертүләре турындагы хикәяләрдән башлана. Тәүратның калган дүрт китабында исраилиләрнең дүрт йөз ел дәвамында Мисырда кичергән коллык газапларыннан котылулары, Аллаһы тарафыннан вәгъдә ителгән Кәнган җирләренә сәфәр кылулары һәм Муса пәйгамбәр аша Аллаһыдан бирелгән дин кагыйдәләре вә төп кануннар бәян ителә. Шуннан соңгы китапларда исраилиләрнең Кәнган җирен яулап алулары, аларның шундагы көнкүрешләре, Исраил патшалары алып барган сугышлар, аларның уңыш-казанышлары, җиңү-җиңелүләре турында сүз бара.

Иске Гаһед стиль-язылыш ноктасыннан төрле характердагы китапларны берләштерә. Исраил дәүләтенең юлбашчы-җитәкчеләре һәм пәйгамбәрләре, башка халыкларга бәйле вакыйгалар турында сөйләүче тарихи китаплар белән беррәттән тәнкыйди, үгет-нәсыйхәт яки киләчәккә фараз кылу рухында язылган пәйгамбәрлек китаплары да бар: аларда Исраил халкының Аллаһы юлыннан читкә тайпылуы тәнкыйтьләнә, Аллаһыга тугрылык саклау – бердәнбер дөрес юл икәнлеге раслана, алда көткән серле-шомлы вакыйгалар турында кинаяләп хәбәр ителә.

Иске Гаһедтә шулай ук Аллаһыны данлаучы мәдхияләр һәм җырлар, ялвару-догалар (Зәбур), тирән фәлсәфи уйланулар, тапкыр, хикмәтле сүзләр, үгет-нәсыйхәтләр дә («Әюб», «Сөләйман патшаның гыйбрәтле сүзләре», «Вәгазьче») урын алган.

Хәзерге ел исәбе белән, ягъни Гайсә Мәсих туган елдан санаганда, I гасырның икенче яртысында борынгы грек телендә (Рим империясе басып алган Исраилдә халыкара тел) иҗат ителгән Яңа Гаһед (Инҗил-шәриф) тупланмасы 27 китаптан тора. Анда кешелек дөньясы тарихында яңа дәверне башлап җибәргән Гайсә Мәсихнең тууы, Аның Мәсих буларак күрсәткән хезмәтләре, үлеме һәм үледән терелүе, күккә ашуы, Гайсә оештырган мәсихчеләр бердәмлегенең башлангыч чорында булып үткән вакыйгалар бәян ителә. Яңа Гаһед тупланмасының беренче дүрт китабы Гайсә Мәсихнең тормышына һәм Аның тәгълиматына багышланган. Әлеге китаплар Гайсәне үз күзләре белән күргән шәкерте Маттай, Гайсә шәкерте Петернең якын дусты Марк, Гайсә белән булган вакыйгаларның дөреслеген җентекләп тикшергән тарихчы Лүк, Гайсә белән бергә күп вакытлар уздырган һәм Аның якын дусты булган Яхъя тарафыннан иҗат ителгән. Лүк калдырган икенче язмада («Рәсүлләрнең эшләре») Гайсә Мәсих күккә ашканнан соңгы вакыйгалар – Аның шәкертләренә Изге Рухның иңүе, алар кылган могҗизалар, Гайсә турындагы куанычлы хәбәрнең мәҗүси халыклар арасында таралуы һәм Аңа иман китерүчеләрнең артканнан-артуы турында сүз бара. Яңа Гаһедтә шулай ук Паул һәм башка рәсүлләр язган хатлар да урын алган. Аларның эчтәлеген дини үгет-нәсыйхәтләр, чын мәсихчегә хас яшәү кагыйдәләре тәшкил итә. Бу үгет-нәсыйхәтләр вә кагыйдәләр бүгенге көндә дә үзенең тәрбияви әһәмиятен югалтмаган. Яңа Гаһеднең соңгы кисәгендә – «Ачылыш» китабында – Яхъя, образлы тел кулланып, Гайсәнең җиргә икенче тапкыр килүен, дөньяның хөкем ителүен һәм ахырда булачак вакыйгаларны тасвирлый.

Изге Язманың тулы җыентыгы бүгенге көндә биш йөзләп телгә, ә аның кайбер өлешләре якынча ике мең телгә тәрҗемә ителгән. Изге Язманы татар теленә тәрҗемә итү 1970 нче еллар уртасыда Изге Китапны тәрҗемә итү институты (ИПБ) тарафыннан башланды, һәм шушы эшнең нәтиҗәсе буларак 1986 нчы елда Инҗилнең беренче биш китабын тәшкил иткән «Яхшы хәбәр» дип исемләнгән китап басылып чыкты. 1990 нчы елларда әлеге эшкә тәрҗемәчеләрнең яңа төркеме җәлеп ителде. Татар телендәге әлеге китапны тәрҗемә итүдә һәм басмага әзерләүдә Изге Китапны тәрҗемә итү институтыннан тыш, «SIL» халыкара оешмасы, «Берләшкән Изге Китап җәмгыятьләре» (UBS), татар язучылары, Татарстан китап нәшрияты мөхәррирләре, галим филологлар, Татарстан фәннәр академиясе Тел, әдәбият һәм сәнгать институты (ИЯЛИ) хезмәткәрләре һәм Казан дәүләт университеты (КФУ) укытучылары катнашты.

Тәрҗемәчеләр, мөхәррирләр, шулай ук дин гыйлеме һәм борынгы яһүд, грек теле белгечләре текст белән эшләгәндә аның төп нөсхәгә мәгънәви яктан тәңгәл килүен һәм шул ук вакытта аңлаешлы булуын максат итеп куйдылар. Төп нөсхә дигәндә, халыкара танылган басмалар – яһүд телендәге Biblia Hebraica Stuttgartensia һәм грек телендәге Novum Testamentum Graece (Nestle-Aland) күздә тотыла. Татар текстында башка борынгы чыганакларга нигезләнеп эшләнгән урыннар да бар. Андый очракта, мөһим саналган урыннарда, шул турыда искәрмәләр китерелә.

Әлеге басмада очраган кеше исемнәре һәм урын-төбәк атамалары төп нөсхәдә (Иске Гаһедтә – борынгы яһүд телендә, Яңа Гаһедтә – борынгы грек телендә) яңгыраганча – тартык авазлар үзгәрешсез калып, сузык авазлар татарчага якынайтып алынды. Текстта татар теленә гарәп чыганакларыннан кергән һәм халыкта киң таралу тапкан Ибраһим, Ягъкуб, Йосыф кебек татар исемнәре дә очрый. Аллаһыга һәм Гайсәгә бәйләнешле алмашлыклар зур хәрефтән язылды.

Китап ахырында сүзлек (андагы сүзләр текстта кечкенә «с» хәрефе белән тамгаланды), географик карталар, шулай ук Изге Язманың татар телендә моңарчы нәшер ителгән аерым өлешләре турындагы мәгълүмат белән танышырга мөмкин.

Татар телендәге әлеге басма ИЯЛИ һәм КФУ галимнәре тарафыннан рецензияләнеп, Россия фәннәр академиясе Тел белеме институтының уңай бәясен алды һәм рәсми рәвештә расланды. Татарстан митрополиясе дә китапка югары бәя бирде.

Изге Язма җыентыгы, бөек әдәби-тарихи мирас булып кына калмыйча, Аллаһы Тәгалә барлыкка китергән һәммә нәрсәнең – бөтен дөньяның, кешелекнең серләрен ачып бирә, Аллаһының табигатен, Аның күп нәрсәгә карата мөнәсәбәтен күрсәтә. Шуңа күрә һәр кешенең, әлеге китапны укып, Аллаһы Тәгаләнең асылына төшенү, үз тормышына карата Аллаһының ихтыярын белү мөмкинлеге бар.

Изге Китапны тәрҗемә итү институты, әлеге басма белән эшләгән барлык кешеләргә үзенең олы рәхмәтен белдереп, Изге Язманың татар телендәге беренче тулы тәрҗемәсе укучыларда кызыксыну уятыр, һәм аларда илаһи тарих белән якынрак танышу теләге туар дигән өметтә кала.

Изге Китапны тәрҗемә итү институты

II Көринтлеләргә Хат

Паулдан көринтлеләргә икенче хат

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13

1

1^1Аллаһы ихтыяры белән Мәсих Гайсәнең рәсүле Паулдан һәм Тимутәй имандаштан бөтен Ахаядәге барлык изгеләргә һәм Көринттәге Аллаһы бердәмлегенә сәлам+. 2Сезгә Атабыз Аллаһыдан вә Хакимебез Гайсә Мәсихтән мәрхәмәт һәм иминлек булсын!

Паулның Аллаһыга шөкер итүе

3Шәфкать бирүче Атага, һәрьяктан юатучы Аллаһыга, Хакимебез Гайсә Мәсихнең Алласы һәм Атасына дан!+
4Аллаһы безне барлык авыр хәлләрдә юата, шуңа күрә Аңардан кабул иткән юаныч белән без дә һәртөрле кайгылары булганнарны юата алабыз. 5Без кичерә торган Мәсих газаплары арткан саен, Мәсих юанычларыбызны да артканнан арттыра бара+. 6Газап чигәбез икән – ул сезнең юануыгыз һәм котылуыгыз өчен, юанабыз икән, ул сезнең юанычыгыз өчен булыр. Юанычыгыз исә без кичерә торган шул ук кайгыларны сезгә түземлек белән кичерергә көч бирә+. 7Сезнең хактагы өметебез нык, чөнки беләбез: газапларыбызны уртаклашасыз икән, Аллаһы биргән юанычны да уртаклашасыз.

8Имандашлар, Асия өлкәсендә кичергән михнәтләребез турында белми калуыгызны теләмибез, без чиктән тыш һәм көч җитмәслек каты итеп изелдек, хәтта исән калуыбызга да өметебезне югалткан идек+. 9Без үзебезне үлемгә хөкем ителгәннәр кебек хис иттек. Бу үзебезгә түгел, ә үлеләрне терелтүче Аллаһыга таянсыннар дип эшләнде+. 10-11Аллаһы безне дәһшәтле үлемнән коткарды һәм коткарачак. Безнең өчен кылган догаларыгыз белән сез дә безгә ярдәм иткәнгә күрә, Аның киләчәктә дә коткарачагына өмет баглыйбыз. Күп кешеләрнең ялварулары хакына безгә мәрхәмәт бүләк иткәне өчен, Аллаһыга күпләр рәхмәт укыйлар++.

Паулның ниятен үзгәртүе

12Без шуның белән мактанабыз, вөҗданыбыз да аңа шаһитлык итә: дөньяда, бигрәк тә сезнең арада, Аллаһыга яраклы итеп ихлас һәм намуслы эш иттек. Кылган эшләребез кешенең зирәклегеннән түгел, Аллаһы мәрхәмәтеннән+. 13-14Без сез укый һәм аңлый торганнарны гына язабыз. Сез безне инде өлешчә аңлыйсыз, ә мин тулысынча аңларсыз дип өмет итәм. Шулай итеп, Хакимебез Гайсә килер көнне без сезнең мактанычыгыз булгандай, сез дә безнең мактанычыбыз булырсыз+.

15Шундый ышанычым булганга күрә, мин икеләтә фатиха алуыгызны теләп, башта яныгызга барырга,+
16аннары сезнең аша Македуниягә, Македуниядән тагын сезгә кайтырга җыендым. Аннан соң сезнең ярдәм белән Яһүдиягә барырмын дип уйлаган идем+. 17Әллә болай ниятләнеп, мин уйламыйча эш иттемме? Әллә мин, дөньяви фикер йөртүче кешедәй, бер үк вакытта «әйе, әйе» һәм «юк, юк» дип әйтә-әйтә ният итәмме? 18Аллаһының тугрылыгы белән ант итәм, без сезгә бер үк вакытта «әйе» һәм «юк» дип әйтмибез+. 19Мин, Силас һәм Тимутәй сезгә игълан иткән Аллаһы Углы Гайсә Мәсихтә бер үк вакытта «әйе» дә «юк» та булмый, Аңарда һәрвакыт «әйе» генә+. 20Аллаһының бөтен вәгъдәләре Гайсә Мәсихтә «әйе» дип раслана бит, шуңа күрә без, Аллаһыны данлау өчен, «амин»не дә Аның аша әйтәбез+. 21Ә безне дә, сезне дә, Мәсих белән берләштереп, Аллаһы Үзе какшамаслык итә. Ул безне, майлап, Үз хезмәтенә билгеләде дә, 22мөһере белән тамгалап, безгә вәгъдәләнгәннәрнең ышанычлы дәлиле итеп йөрәкләребезгә Рухын урнаштырды+.

23Аллаһыны шаһит итеп чакырам һәм тормышым белән ышандырам: әлегә кадәр мин, бары тик сезне кызганганга күрә, Көринткә килмәдем+. 24Бу иманыгыз белән без хакимлек итәбез дигән сүз түгел. Киресенчә, куанычыгыз хакына без сезнең белән бергә хезмәт итәбез, чөнки иманыгыз нык.

2

2^1Шулай итеп, бу юлы яныгызга килүем сезне күңелсезләндерергә тиеш түгел, дип карар кылдым. 2Сезне көендерсәм, мин көендергән кешеләрдән башка мине кем сөендерер+? 3Менә сезгә шул турыда яздым да: килгәч, мине куандырырга тиешлеләрдән көенеч булмасын. Мин ышанам ки, минем куаныч һәммәгезнең куанычыдыр. 4Көендерү өчен түгел, сезгә булган чиксез мәхәббәтемне белдерү өчен, олы хәсрәт һәм йөрәк ачысы белән күз яшьләремне түгеп яздым мин ул хатны+.

Гөнаһ кылган кешене кичерү

5Берәү көендергән икән, мине түгел, ә сезнең барыгызны да – һәрхәлдә ниндидер дәрәҗәдә (моны күпертеп күрсәтмәс өчен язам) – көендергән. 6Мондый берәүгә сезнең күбегез тарафыннан бирелгән җәза инде җитәрлек+. 7Шуңа күрә, ул чиктән тыш көенмәсен өчен, сез аны гафу итегез һәм юатыгыз. 8Шуның өчен аңа булган мәхәббәтегезне раславыгызны үтенәм. 9Сезне сынау, һәрнәрсәдә тыңлаулымы икәнегезне белү өчен яздым хатымны. 10Сез кемнедер кичерәсез икән, мин дә аны гафу итәм. Гафу иткәнемне (гафу итәрлеге булса) Мәсих алдында сезнең хакка кичерәм. 11Шулай итеп, шайтан, зыян китереп, бездән файдалана алмас. Шайтанның ниятләре безгә билгеле бит+.

Паулның тынычсызлыгы һәм юанычы

12Мәсих турындагы Яхшы хәбәрне белдерергә дип, Троаска килгәч, Хаким Гайсә миңа ишекләрне ачкан булса да,+
13анда имандашым Титусны таба алмаганлыктан, йөрәгем үз урынында түгел иде. Шунлыктан, андагылар белән хушлашып, Македуниягә киттем+.

14Безне һәрвакыт Мәсихнең җиңү тантанасында йөртүче һәм безнең аша һәр җирдә Үзе хакында белем хушбуе таратучы Аллаһыга рәхмәт яусын+. 15Котылу юлындагылар арасында да, һәлакәт юлындагылар арасында да без – Мәсихтән Аллаһыга килә торган хуш ис+. 16Берәүләр өчен без – үлемгә илтүче үлем исе, ә башкалар өчен – тереклек бирүче тормышның хуш исе. Кем мондый эшкә сәләтле соң? 17Без, күпләр кебек, үз файдабыз өчен Аллаһы сүзе белән сәүдә итмибез, Аллаһыдан җибәрелгәннәр буларак, Аның каршында Мәсих исеменнән ихлас күңелдән сөйлибез.

3

Яңа килешү хезмәтчеләре

3^1Безгә үзебезне алдыгызда яңадан мактаргамы? Кайберәүләр өчен кирәк булгандай, сезгә яки сездән безгә киңәш хатлары кирәкме+? 2Сез үзегез – күңелләребезгә язылган, бөтен кеше белгән һәм укыган хатыбыз. 3Мәсих хаты булуыгызны үзегез күрсәтеп торасыз. Бу хат хезмәтебез нәтиҗәсендә язу карасы белән түгел, мәңге тере Аллаһының Рухы белән таш такталарга да түгел, ә кеше күңеленә язылган+.

4Мәсих аша Аллаһы каршында менә шундый ышанычыбыз бар. 5Безгә сәләт үзеннән-үзе килә дип дәгъва итә алмыйбыз: сәләтебез Аллаһыдан килә. 6Ул безгә яңа килешү хезмәтчеләре булу сәләтен бирде. Яңа килешү – язылган Канунга түгел, Рухка нигезләнгән. Язылган Канун исә үтерә, ә Рух тормыш бүләк итә+.

7Ташларга чокып язылган, үлем алып килгән хезмәт шулай данын балкытып килгән ки, исраилиләр Мусаның нур чәчкән йөзенә, хәтта аның балкыган даны югалып барса да, карый алмаганнар+. 8Ул чакта Рух хезмәте тагын да данлырак булмасмы?! 9Кешене хөкемгә алып килүче хезмәт дан белән балкып тора икән, хаклыкка китерүче хезмәтнең балкышы тагын да көчлерәк. 10Кайчандыр даны балкып торган нәрсә инде хәзер данлыклы түгел, чөнки аның урынына даны тагын да балкыбрак торган башка нәрсә бар. 11Югала барган нәрсәнең даны балкып торган икән, мәңге булачак нәрсәнең даны тагын да балкыбрак торыр.

12Менә шундый өметебез булганга, без зур кыюлык белән эш итәбез. 13Исраилиләр югала барган дан балкышына карамасыннар өчен, йөзенә бөркәнчек япкан Мусадай түгел без. 14Әмма акыллары томаланган, чөнки иске килешүне укыганда, шундый ук бөркәнчек бүгенгә кадәр аларның күңелләрендә кала. Ул бөркәнчек Мәсих аркылы гына алып ташлана+. 15Бүгенге көнгә кадәр, Муса кануны укылган саен, күңелләрендә бөркәнчек ята. 16Әмма Раббыга мөрәҗәгать иткән чакта, бу бөркәнчек алына+. 17Раббы ул – Рух, ә Раббы Рухы булган җирдә азатлык бар+. 18Без һәммәбез бөркәнчек ябылмаган йөзебез белән Раббының балкыган данын көзгедәй чагылдырабыз[*]. Без балкыган данда бер дәрәҗәдән икенче дәрәҗәгә үзгәртеләбез һәм Раббыга охшаганнан-охшый барабыз. Моны Раббы эшли, ә Раббы ул – Рух+.

4

Балчык савытлардагы хәзинә

4^1Аллаһының мәрхәмәте аша безгә шундый хезмәте тапшырылганга күрә, күңел төшенкелегенә бирелмибез+. 2Әмма хурлыклы яшерен эшләрдән баш тартып, хәйләгә керешмичә һәм Аллаһының сүзен бозмыйча, хакыйкатьне ачыктан-ачык белдереп, Аллаһы каршында үзебезне һәр кешенең намус хөкеменә тәкъдим итәбез+. 3Ә без белдергән Яхшы хәбәр яшерелгән икән, ул бары тик һәлакәт юлындагылар өчен генә яшерелгәндер+. 4Бу дөньяның илаһы әлеге имансызларның акылын томалады, һәм алар Мәсихнең балкып торган данын күрсәтүче Яхшы хәбәр яктылыгын күрмиләр. Мәсих исә – Аллаһының чагылышы+. 5Без бит үзебезне түгел, Гайсә Мәсихне Хаким итеп игълан итәбез, ә Гайсә хакына без – хезмәтчеләрегез генә+. 6«Караңгылыктан яктылык сибелсен»[*], – дип, Аллаһы күңелләребезне яктыртты. Шулай Гайсә Мәсих йөзендә балкый торган Аллаһы даны безгә билгеле булды+.

7Без – бу хәзинәне саклаган балчык савытлар гына. Шуның белән бу гаять зур кодрәтнең безнеке түгел, Аллаһыныкы икәне күрсәтелә+. 8Безне һәр яктан кысрыклыйлар, әмма бирешмибез. Без аптырашта калдык, әмма өметсезлеккә бирелмибез+. 9Безне эзәрлеклиләр, әмма Аллаһы безне ташламый. Безне бәреп төшерәләр, әмма һәлак булмыйбыз+. 10Гайсәнең тормышы да бездә күренсен өчен, Аның үлемен һәрвакыт тәнебездә йөртәбез+. 11Фани тәнебездә Аның тормышы да күренсен өчен, без, әле яшәүчеләр, Гайсә хакына бертуктаусыз үлемгә дучар ителәбез+. 12Шулай итеп, үлем – бездә, ә тормыш сездә эш итә.

13Изге язмада: «Мин иман иттем, шуңа күрә сөйләдем»[*], – дип язылган. Шул ук инану рухына ия буларак, без дә иман итәбез һәм шуңа күрә сөйлибез+. 14Хакимебез Гайсәне үледән терелткән Аллаһының безне дә Аның белән бергә үледән терелтәчәген һәм сезнең белән бергә Үз алдына китереп бастырачагын беләбез бит+. 15Боларның һәммәсе дә сезнең хакка эшләнә. Шулай Аллаһының мәрхәмәте, тагын да күбрәк кешеләргә таралып, Аллаһы данына тагын да күбрәк шөкер итү алып килер.

Иман белән яшәү

16Менә шуның өчен без күңел төшенкелегенә бирелмибез. Киресенчә, тәнебез череп таркала барса да, асылыбыз исә көннән-көн яңара бара+. 17Кыска вакытлы җиңелчә әлеге газап чигүебез безнең өчен бик күркәм мәңгелек яшәеш китерә+. 18Без бит күренгәнгә түгел, күренмәгәнгә карашыбызны юнәлтәбез, чөнки күренгән нәрсә вакытлыча гына, ә күренмәгәне – мәңгелек+.

5

5^1Җирдәге чатырыбыз – тәнебез юкка чыгачак. Әмма безне күкләрдә кеше кулы белән эшләнмәгән, Аллаһы биргән мәңгелек өй көтүен беләбез. 2Әле монда вакытта күктәге өебезне япмадай кияргә теләп сыкранабыз,+
3чөнки япманы кигәч, без ялангач булмабыз+. 4Без әле җирдәге чатырларыбызда авыр сыкранабыз, чөнки бу япмабыздан котыласыбыз килмәсә дә, үлемгә ия барлык нәрсә тормыш тарафыннан йотылсын өчен, күк япмасын киясебез килә. 5Нәкъ менә шуның өчен Аллаһы безне яратты һәм ышанычлы дәлил итеп Рухны бирде+.

6Шулай итеп, әле шушы тәнебездә вакытта Хаким Гайсәдән ерак булуыбызны белсәк тә, һәрвакыт ышаныч белән яшибез, 7чөнки без күзгә күренгән нәрсәләр белән түгел, иман белән йөрибез+. 8Шулай, ышаныч белән яшибез, тәнне ташлап, Хаким янына урнашуны яхшырак дип табабыз. 9Шуңа күрә, тәндә булсак та, тәнне ташлап киткән булсак та, ихлас күңелдән Аңа яраклы булырга омтылабыз+. 10Тәндә яшәгәндә кылган яхшы яки яман эшләренә карап һәркемгә кылганнары буенча бирелсен өчен, безнең барыбызга да Мәсихнең хөкем итү урыны алдына килергә туры киләчәк+.

Татулаштыру хезмәте

11Шулай Раббыдан куркуның нәрсә икәнен белеп, без кешеләрне ышандырырга тырышабыз. Аллаһыга исә безнең кемлегебез билгеле. Вөҗданыгызга да кем булуыбыз билгеледер дип өмет итәм+. 12Алдыгызда мактап, үзебезне янә тәкъдим итәргә җыенмыйбыз, күңелдә булган белән түгел, тыштан күренүче нәрсә белән мактанучыларга җавап бирү өчен, сезгә безнең белән мактанырга мөмкинлек бирәбез+. 13Без үз акылыбызда түгел икән, бу – Аллаһы хакына, акылыбызда булсак, бу – сезнең хакка+. 14Мәсихнең яратуы безнең белән идарә итә. Бер Кеше барыбыз хакына үлгән икән, димәк, һәммәсе дә үлгән дип ышанабыз+. 15Исәннәр инде үзләре өчен түгел, үзләре хакына Үлгән һәм үледән Терелтелгән өчен яшәсеннәр дип, Мәсих барысы хакына дә үлде+.

16Шуңа күрә хәзер без беркемгә дә кеше үлчәме белән карамыйбыз. Мәсихкә элек шулай карасак та, хәзер инде алай карамыйбыз. 17Шулай итеп, Мәсих белән берләшкән кеше яңа зат итеп яратылган. Борынгысы үтеп китте – яңасы килде+. 18Боларның һәммәсе – Аллаһыдан, Ул безне Гайсә Мәсих аша Үзе белән татулаштырды һәм татулаштыру хезмәтен безгә ышанып тапшырды+. 19Кешеләр кылган яман эшләрне гаепкә санамыйча, Аллаһы дөньяны Мәсих аша Үзе белән татулаштырды һәм татулашу турындагы хәбәрне безгә ышанып таратырга тапшырды+. 20Шулай итеп, без – Мәсих вәкилләре, һәм Аллаһы Үзе безнең аша ничек үгетләсә, без шулай Мәсих исеменнән ялварабыз: Аллаһы белән татулашыгыз+. 21Без, Мәсих белән берләшеп, Аллаһы каршында акланган саналсын өчен, гөнаһсыз Мәсихне Аллаһы кешеләр кылган гөнаһлар өчен гаепле итте+.

6

6^1Без исә, Аллаһы белән хезмәттәшләр буларак, ялварып сорыйбыз: сезгә бүләк ителгән Аллаһы мәрхәмәте юкка гына булмасын!+

2«Уңайлы вакытта Мин сине ишеттем,
котылу көнендә сиңа ярдәм иттем»[*], –

дип әйтә Аллаһы. Менә хәзер уңай вакыт, менә хәзер котылу көне!+

3Хезмәтебезгә тел тидермәсеннәр өчен, без беркемгә дә бернинди киртә куймыйбыз. 4-5Киресенчә, һәрнәрсәдә: олы түземлелектә, бәла-казаларда, мохтаҗлыкта, авырлыкта, кыйнаулар астында, тоткынлыкта, җәбер-золымнарда, авыр хезмәттә, йокысыз төннәрдә, ачлыкта үзебезне Аллаһы хезмәтчеләре дип тәкъдим итәбез+. 6Без моны сафлык, гыйлем, сабырлык, игелек күрсәтү, Изге Рухның кодрәте, эчкерсез мәхәббәт, 7хакыйкать сүзе, Аллаһы кодрәте белән, уң һәм сул кулларыбызда тәкъвалык коралын тотып,+
8яманлау яки мактауга тарып, кимселетеп яки дан казанып раслыйбыз. Безне алдакчылар дип исәплиләр, шулай да без ихлас+. 9Безне билгесезләр дип исәплиләр, шулай да яхшы танылган без. Безне үлеп баручылар дип саныйлар, әмма яшибез бит. Безне җәзаланган дип уйлыйлар, шулай да без үтерелмәгән әле+. 10Безне көендерәләр, ә без һәрвакыт сөенәбез. Без ярлы, шулай да күпләрне баетабыз. Безнең бернәрсәбез юк, шулай да без һәрнәрсәгә ия+.

11Көринтлеләр! Сезгә ачыктан-ачык сөйләдек, йөрәкләребез сезнең өчен киң итеп ачылган. 12Сезне чын күңелдән яратабыз, әмма сез безгә карата мәхәббәтегезне кызганасыз. 13Сезгә балаларыма сөйләгән кебек сөйлим: җавап итеп, сез дә йөрәкләрегезне ачыгыз+.

Мәңге тере Аллаһының йорты

14Үзегезне имансызлар белән бәйләмәгез. Тәкъвалык белән канунсызлыкның ни уртаклыгы бар? Яктылык белән караңгылыкның нинди бәйләнеше бар+? 15Мәсих белән иблис [*] арасында нинди ризалык булсын? Иман итүче белән имансыз арасында нинди уртаклык бар+? 16Аллаһы йорты белән потлар арасында нинди уртаклык бар? Ә бит без – мәңге тере Аллаһының йорты, Аллаһы болай дигән:

«Араларында торачакмын, йөриячәкмен,
Мин – аларның Алласы,
ә алар Минем халкым булыр»[*]+.
17«Шуңа күрә араларыннан чыгыгыз
һәм алардан аерылыгыз, – ди Раббы, –
нәҗес нәрсәгә кагылмагыз,
һәм Мин сезне Үземә кабул итәчәкмен»[*]+.
18«Сезгә Ата булырмын,
ә сез угылларым һәм кызларым булырсыз, –
ди Чиксез кодрәт Иясе Раббы»[*]+.

7

7^1Газиз дусларым, безгә шундый вәгъдәләр бирелгән икән, әйдәгез, тәннең, рухның һәртөрле бозыклыкларыннан үзебезне сафландырыйк һәм Аллаһыдан курыккан хәлдә үзебезне Аңа багышлап, тулысынча Аңа яраклы булып яшик+.

Паулның шатлыгы

2Йөрәкләрегездә безгә урын бирегез. Без һичкемне рәнҗетмәдек, һичкемгә зыян китермәдек, һичкемнән файда эзләмәдек+. 3Моны сезне хөкем итеп әйтмим: элек әйткәнемчә, сез безнең йөрәкләребездә, һәм без сезнең белән бергә үлемдә дә, тормышта да булырбыз+. 4Мин сезгә бик ышанам, сезнең белән чиксез горурланам. Күңелем юаныч белән тулы, һәртөрле кайгы-хәсрәтләребезгә карамастан, чиктән тыш куанам+.

5Македуниягә килгәч, без бернинди җан тынычлыгы тапмадык бит. Киресенчә, безне һәр тарафтан – әйләнә-тирәдән ызгыш-талашлар, күңелдән куркулар басты+. 6Әмма рухлары төшкәннәрне юатучы Аллаһы, Титусны безгә китереп, күңелләребезне күтәрде+. 7Безне Титусның килүе генә түгел, ә сезнең аңа күрсәткән ярдәмегез дә юатты. Мине сагынуыгыз, минем өчен тырышуыгыз һәм көенүегез турында сөйләп, ул мине тагын да күбрәк куандырды. 8Хатым белән сезне көендергәнгә, башта үкенсәм дә, инде хәзер үкенмим, чөнки күрәм: хатым сезне вакытлыча гына көендергән+. 9Хәзер инде мин куанам – сез көенгәнгә түгел, көенүегез сезне тәүбәгә китереп җиткергәнгә куанам. Аллаһы ихтыяры белән көендегез, шулай булгач, бездән бернинди зыян күрмәдегез. 10Аллаһы ихтыяры белән көенү котылуга илтүче тәүбәгә китерә, моңа үкенергә кирәкми, ә инде бу дөнья китергән көенү үлемгә китерә+. 11Карагыз: Аллаһы ихтыяры белән кичергән көенечегез сездә нинди ихласлык, гаепсез булуыгызны исбатлау теләге, гаеп эшкә нәфрәт, курку, сагыну, тырышлык, гаеплене җәзалау теләге тудырды! Бу эштә гаепсез булуыгызны сез һәрьяктан күрсәттегез. 12Мин сезгә рәнҗетүче хакына да, рәнҗетелгән өчен дә түгел, безнең өчен тырышуыгызны Аллаһы алдында сезгә ачык итеп күрсәтү өчен яздым+. 13Шул безнең күңелебезне күтәрде.

Ә инде Титус шатланганга тагын да күбрәк куандык, сез барыгыз да аны тынычландырдыгыз бит. 14Сезнең хакта аның алдында мактанган булсам, мин оятка калмадым. Сезгә әйткән барлык сүзләребез хак иде, шулай ук Титус алдында мактануыбыз да шулай ук дөрес булып чыкты. 15Куркып һәм дулкынланып аны кабул итүегезне, барыгызның тыңлаучан булуын хәтерләп, аның йөрәге сезгә тагын да ныграк омтыла. 16Һәрнәрсәдә сезгә таяна алуым өчен куанам.

8

Яһүдиядәге иман итүчеләр өчен җыелган иганә

8^1Имандашлар, сезгә Македуниядәге иман итүчеләр бердәмлекләренә бирелгән Аллаһы мәрхәмәте хакында сөйләргә телибез. 2Авыр сынау җибәрелгән булуга карамастан, аларның куанычы чиктән ашты, бик нык фәкыйрьлектә булсалар да, чамадан тыш юмартлык күрсәттеләр+. 3Алар хәлләреннән килгәнчә һәм хәтта хәлләреннән тыш та үз теләкләре белән ярдәм иттеләр – моңа мин шаһит+. 4Изгеләргә хезмәт итүгә катнаштыруны, зур шатлык санап, бик үтенеп сорадылар+. 5Без өметләнгәнне генә эшләп калмадылар, иң элек үз-үзләрен – Хаким Гайсәгә, аннан соң Аллаһы ихтыяры белән безгә тапшырдылар. 6Шуңа күрә без Титустан, бу игелекле эшне ничек башлаган булса, арагызда шулай ук тәмамлавын үтендек+. 7Ә сез һәрнәрсәгә: иман һәм сүзгә, белем һәм һәртөрле тырышлыкка, безгә булган мәхәббәтегезгә бай булгандай, бу игелекне күрсәтү белән дә өстен булыгыз+.

8Мин моны әмер итеп түгел, ә сезгә башкалар күрсәткән тырышлык турында сөйләп, мәхәббәтегезнең ихласлыгын сынау өчен әйтәм+. 9Сез Хакимебез Гайсә Мәсихнең мәрхәмәтен беләсез бит: фәкыйрьлеге аша бай булуыгызны теләп, бай була торып та, сезнең хакка фәкыйрь булды Ул+.

10Мин бу мәсьәләгә карата файдалы киңәш бирәм: сез үткән ел ук игелекле эш эшләп кенә калмадыгыз, хәтта үз теләгегез белән иганә дә бирдегез+. 11Бу эшне хәзер башкарып чыгыгыз! Эшегезгә бик теләп тотынгандай, хәлегезгә күрә шундый ук тырышлык белән башкарып чыгыгыз. 12Бүләк бирүченең тырышлыгы булса, аның бүләге булмаган нәрсәләренә карап түгел, булганнарына карап кабул ителә+. 13Башкаларга җиңеллек булып, сезгә авырлык төшәргә тиеш түгел, монда тиң булу турында сүз бара. 14Хәзерге муллыгыгыз аларның ихтыяҗларын тәэмин итсен, ә аннан соң аларның муллыгы сезнекен тәэмин итәр. Шулай итеп, барысы да тиң булыр+. 15Изге язмада язылганча:

«Күп җыйганның артыгы булмады,
аз җыйганның ихтыяҗы булмады»[*]+.

Титусның Көринткә җибәрелүе

16Титус күңеленә сезнең хакка миндәй тырышып эшләүне салган Аллаһыга рәхмәт яусын! 17Ул үтенечемне хуплап кына калмады, үз ихтыяры белән бик ашкынып яныгызга барырга булды. 18Аның белән тагын бер имандашыбызны да җибәрәбез. Ул исә барлык иман итүчеләр бердәмлекләрендә Яхшы хәбәрне таратуы белән макталган. 19Өстәвенә, Раббыбыз даны хакына һәм тырышлыгыбызны күрсәтү өчен башкара торган игелекле эшебездә бердәмлекләр тарафыннан безгә юлдаш итеп тә билгеләнгән ул.

20Шундый мул бүләкләр белән ни рәвешле эш итүебезгә беркем дә тел тидерә алмасын өчен, сак булырга тырышабыз. 21Без бит Раббы каршында гына түгел, кешеләр алдында да игелекле эш кылырга тырышабыз.

22Алар белән бергә тагын икенче бер имандашыбызны җибәрәбез. Без аның төрле хәлләрдәге тырышлыгына кат-кат ышандык. Хәзер аның тырышлыгы тагын да зуррак, чөнки ул сезгә бик таяна. 23Титуска килгәндә, ул – минем иптәшем һәм сезнең өчен хезмәттәш. Ә инде бу имандашларыбызга килгәндә, алар – иман итүчеләр бердәмлекләренең вәкилләре, Мәсихнең даны. 24Шуңа күрә, мәхәббәтегезнең һәм сезнең белән мактануыбызның гадел икәнлеген аларга бердәмлекләр алдында исбат итегез+.

9

Юмартлык турында

9^1Чынлыкта, изгеләргә ярдәм итү хакында сезгә язып торуның кирәге дә юктыр,+
2чөнки мин тырышлыгыгызны беләм һәм, Ахаядә ярдәм инде үткән елдан бирле үк әзерләнгән иде дип, македуниялеләр алдында сезнең белән мактанам. Сезнең тырышлыгыгыз аларның күбесен дәртләндерде. 3Ә мактавым бу очракта буш булмасын, әйткәнемчә, инде әзер булырсыз дип, имандашларны яныгызга җибәрәм+. 4Югыйсә, македуниялеләр минем белән килеп, сезне әзерлексез хәлдә тапсалар, сезгә шундый нык ышаныч белдергәнгә күрә, без дә оятка калырбыз, сезнең турында әйтеп тә торасы юк. 5Шуңа күрә, әлеге имандашлардан алдан ук яныгызга баруларын һәм вәгъдә ителгән бүләкне әзерләп куюларын үтенергә кирәк дип таптым. Шунда бүләкне мәҗбүри түгел, ә ихлас әзерләвегез күренә.

6Моңа игътибар итегез: аз чәчкән – аз уңыш, ә күп чәчкән мул уңыш алыр+. 7Һәркем теләр-теләмәс яки мәҗбүриләп түгел, бәлки йөрәге кушканча бирсен, чөнки Аллаһы шатланып бирүчене ярата+. 8Аллаһы һәртөрле бүләкләрне сезгә бик мул итеп бирә ала. Шулай итеп, сез һәрвакыт һәм һәрнәрсәдә мул тормышлы булып, һәртөрле игелекле эштә юмарт була алырсыз+. 9Изге язмада язылганча:

«Ул Үз малыннан юксылларга мул өлеш чыгарды,

Аның игелеге мәңгелек»[*]+.

10Чәчүчегә орлык, ашаучыга икмәк бирүче Аллаһы сезне орлык белән тәэмин итәр һәм чәчкән орлыгыгызны мул итеп үстерер, игелегегез җимешләрен арттырыр. 11Сез күп төрле байлык алырсыз һәм шуның белән башкаларга ярдәм итәрсез. Ә безнең аркылы күрсәткән юмартлыгыгыз өчен Аллаһыга рәхмәтләр яудырылыр+. 12Сез башкарган бу хезмәт, изгеләрнең ихтыяҗларын канәгатьләндереп кенә калмыйча, бик күпләрнең Аллаһыга рәхмәтләрен дә мул иттерер. 13Ихласлыгыгыз исбат иткән бу хезмәтне күреп, сез Мәсих турындагы Яхшы хәбәрне тануыгыз һәм аңа буйсынуыгыз, үзләре һәм башкалар белән юмарт уртаклашуыгыз өчен кешеләр Аллаһыны данлыйлар+. 14Алар сезнең өчен дога кылырлар, Аллаһының сезгә мул итеп яудырган мәрхәмәте аркасында күңелләре белән яныгызга ашкынырлар. 15Әйтеп бетергесез зур бүләге өчен Аллаһыга рәхмәт яусын!

10

Паулның үз хезмәтен яклавы

10^1Арагызда «тыйнак», ә инде читтә «кыю» булган мин, Паул, Мәсих басынкылыгы һәм эчкерсезлеге белән сезгә мөрәҗәгать итәм+. 2Яныгызда вакытта, безне дөньяви исәп белән эш итәсез дип санаучыларга каршы килеп, кыюлыгымны күрсәтүем кирәк булмасын иде дип ялварам+. 3Бу дөньяда яшәсәк тә, бу дөнья кешеләредәй көрәшмибез. 4Коралларыбыз дөньяви түгел, киресенчә, алар ярдәмендә Аллаһы кодрәте белән теләсә нинди ныгытмаларны да җимерә алабыз. Бу кораллар белән без ялган дәлилләрне,+
5Аллаһыны танып белүгә каршы тәкәббер рәвештә баш күтәргән һәртөрле комачаулыкларны җимерәбез һәм һәр фикерне әсир итеп, Мәсихкә буйсындырабыз. 6Сез тулысынча буйсынгач, буйсынмаган һәр кешене җәзага тартырга әзербез.

7Сез күз алдында булганнарны гына күрәсез. Кемдер, мин Мәсихнеке, дип ышанса, тагын уйласын: ул Мәсихнеке булгандай, без дә шулай Мәсихнеке+. 8Җимерү өчен түгел, сезне ныгыту өчен, Хаким Гайсә биргән вәкаләт белән тагын да артыграк мактансам да, оятка калмам+. 9Хәер, минем турыда, хатлары белән безне куркытырга тырыша икән, дип уйламагыз. 10Кемдер: «Ул үзенең хатларында кырыс һәм көчле, үзе исә кеше алдында көчсез, сүзләре дә әһәмиятсез», – ди бит+. 11Андый кеше белсен: сездән читтә булганда язган хатларыбыздагы сүзләрдә нинди булсак, сезнең арада да без шундый.

12Без үз-үзләре белән мактанучыларга тиңләшергә яки үзебезне алар белән чагыштырырга батырчылык итмибез. Алар, үзләрен үз үлчәмнәре белән үлчәп һәм үзләре белән чагыштырып, акыллы эш кылмыйлар. 13Без исә чамадан тыш мактанмыйбыз, Аллаһы безнең өчен билгеләгән чикләрдән узмыйбыз. Арагыздагы хезмәтебез дә шул чикләргә керә. 14Яныгызга килеп тә, без бу чикләрдән узмыйбыз: чынлыкта Мәсих турындагы Яхшы хәбәрне дә сезгә беренче булып без алып килдек бит. 15Без чиктән тыш, ягъни башкаларның хезмәтләре белән мактанмыйбыз. Әмма иманыгыз арта барган саен, эшчәнлегебез чикләре тагын да ныграк киңәер дип өметләнәбез. 16Шул вакытта сездән читтәге илләрдә дә Яхшы хәбәрне тарата алырбыз. Без башкаларның чикләрендә эшләгән эшләре белән мактанырга теләмибез. 17Изге язмада язылганча: «Мактанучы кеше Раббы белән мактансын»[*]+. 18Үзен-үзе мактаучы түгел, Раббы мактый торган кеше генә Аның тарафыннан хуплана+.

11

Паул һәм ялган рәсүлләр

11^1Бераз акылсызлануыма түземлерәк булсагыз иде! Хәер, сез миңа түзәсез дә инде+. 2Мин сезнең хакта Аллаһы кайгыртуы белән бик нык кайгыртам бит, чөнки мин сезне бер генә иргә – Мәсихкә ярәштем һәм Аның алдына гыйффәтле кыздай китереп бастырырга телим+. 3Әмма елан Һаваны үзенең хәйләсе белән алдагандай, Мәсихкә булган ихласлык һәм сафлыктан читкә тайпылып, фикерләрегез чуалып китәр дип куркам+. 4Кем дә булса килеп, без игълан итмәгән башка бер Гайсәне игълан итсә, яки сезгә бирелгән Рухтан башка рухны йә үзегез кабул иткән Яхшы хәбәрдән башка бер «Яхшы хәбәрне» кабул итәргә өндәсә, сез андый кешегә бик тиз колак салырга әзер+. 5Әмма мин мондый «гадәттән тыш бөек рәсүлләрдән» һич тә түбән түгелмен, дип уйлыйм+. 6Гәрчә сөйләргә оста булмасам да, белемем бар. Хәер, без моны сезгә һәрьяктан ачык күрсәттек+.

7Сезне күтәрү өчен, Аллаһының Яхшы хәбәрен бушлай игълан итүем белән үземне түбәнсетеп, мин гөнаһ кылдыммы әллә+? 8Сезгә хезмәт итәр өчен, башка бердәмлекләрне «талап», алар хисабына яшәдем. 9Яныгызда вакытта да, мохтаҗлыкта булсам да, һичкемгә йөк булмадым. Мине бар кирәк-яраклар белән Македуниядән килгән имандашларым тәэмин итте. Һичнәрсәдә сезгә йөк булмаска тырыштым һәм киләчәктә дә тырышырмын+. 10Мәсих хакыйкате миндә булган кебек, Ахая якларында һичкем миннән бу мактанычымны тартып ала алмаячагы да хактыр+. 11Мин ни өчен болай эшлим соң? Әллә сезне яратмаганнанмы? Сезне яратуым Аллаһыга билгеле!

12Әмма үзләрен безгә тиңләп мактанырга теләүчеләргә мөмкинлек бирмәс өчен, моңарчы ничек эшләгән булсам, моннан соң да шулай эшләячәкмен. 13Андый кешеләр – ялган рәсүлләр, алдакчы хезмәткәрләр. Алар Мәсихнең рәсүлләре булып күренергә тырышалар+. 14Һәм бу гаҗәп түгел: шайтан да яктылык фәрештәсе кыяфәтенә керә бит+. 15Шунлыктан хезмәтчеләренең дә хаклык хезмәтчеләре булып кылануы гаҗәп түгел. Әмма ахыр чиктә алар кылган гамәлләренә карап җәза алачак+.

Паулның михнәтләре

16Тагын бер тапкыр кабатлыйм: һичкем мине акылсыз дип санамасын. Әмма шулай уйласагыз, миңа акылсыз булырга һәм бераз гына мактанырга рөхсәт бирегез+. 17Хәзер әйтәсе сүзләрем Хаким Гайсәдән түгел, мин акылсыздай мактанырмын. 18Күпләр дөнья кешеләре кебек мактаналар, шуңа күрә мин дә мактанам+. 19Үзегез акыллы булып та, акылсызларга бик теләп түзеп торасыз!+
20Берәү сезне коллыкка төшергәндә, изгәндә, сездән файдаланганда, үзен күкләргә күтәргәндә, битегезгә сукканда да, сез түзеп торасыз ич!+
21Оят булса да әйтим: боларга безнең көчебез җитмәде!

Ә инде берәрсе нәрсә белән булса да мактанырга батырчылык итә икән, ул чакта (акылсыз кеше сыман әйтәм) мин дә батырчылык итәм. 22Алар гыйбриләрме?[*] Мин дә. Исраилиләрме? Мин дә. Ибраһим нәселеннәнме? Мин дә+. 23Алар Мәсих хезмәтчеләреме? Акылсыз сыман сөйлим: мин тагын да яхшырак. Мин тагын да күбрәк хезмәт иттем, зинданнарга аларга караганда күбрәк ябылдым, күп тапкырлар кыйналдым һәм күп мәртәбәләр үлем хәлендә булдым+. 24Яһүдиләр мине биш тапкыр, һәрберсендә утыз тугызар мәртәбә камчы белән суктырдылар. 25Мине өч мәртәбә таяк белән кыйнадылар, бер тапкыр ташлар атып үтерергә теләделәр, өч мәртәбә кораб һәлакәтенә очрадым, бер төн һәм бер көнне ачык диңгездә үткәрдем+.

26Күп мәртәбәләр ерак җирләрдә сәяхәт иттем, елгаларда хәвеф-хәтәрләргә очрадым, юлбасарлар һөҗүменә дучар булдым, ыругдашлардан һәм башка халык кешеләреннән куркыныч янады, шәһәр, чүл, диңгезләрдә бәла-казаларга очрадым, ялган имандашлар арасында куркынычта булдым+. 27Хәлдән тайганчы һәм йончыганчы эшләдем, төннәремне еш кына йокысызлыкта үткәрдем, ачлык һәм сусаудан җәфа чиктем, еш кына ашарга җитәрлек ризыгым булмады, салкыннарда ялангач йөрдем+. 28Болардан тыш, мин һәркөн барлык иман итүчеләр бердәмлекләре хакында хәсрәт чигәм. 29Һәр зәгыйфь янында мин дә зәгыйфь түгелме?! Берәү коткыга төшерелсә, аның өчен ачу белән янмыйммы?!+

30Мактанырга тиеш булсам, зәгыйфьлегемне күрсәтүче нәрсәләр белән мактаначакмын мин. 31Хакимебез Гайсә Мәсихнең мәңге шөһрәтле Алласы һәм Атасы белә: мин ялган сөйләмим. 32Дәмәшкътә Һарета патшаның өлкә башлыгы, мине тотып алу өчен, шәһәр капкаларына сак куйды,+
33ә мине кәрзингә салып, шәһәр диварындагы тәрәзәдән төшерделәр, шулай мин аның кулына эләкмәдем.

12

Хаким Гайсәдән иңгән күренешләр

12^1Мактануның файдасы булмаса да, мин мактанырга тиеш. Хәзер мин Хакимнән[*] иңгән күренешләр һәм ачылышлар турында сөйләүгә күчәм+. 2Мин Мәсихкә иман итүче бер кешене беләм, моннан ундүрт ел элек ул, – тәнендә килешме, тәненнән тышмы, белмим, бер Аллаһы гына белә, – өченче күккә кадәр күтәрелеп алынды. 3Ул кеше хакында беләм, – тик тәнендә килешме, тәненнән тышмы, белмим, Аллаһы белә, – 4ул җәннәткә алынган һәм кешеләргә сөйләргә ярамаган, тел белән аңлатып бирә алмаслык сүзләр ишеткән. 5Андый кеше белән мактана алам, ә үзем белән мактана алмыйм, зәгыйфьлекләрем белән мактансам гына инде. 6Хәер, мактанырга теләсәм, акылсыз булмам, чөнки дөреслекне сөйләячәкмен. Әмма кем дә булса минем хакта үземдә күргән яки ишеткәннән артык уйламасын дип, мактанудан тыелып торам.

7Шундый гадәттән тыш ачылышлар алганга, борыным күтәрелмәсен өчен, минем тәнемә чәнечке бирелде. Артык масаймавым өчен, бу чәнечке мине шайтан фәрештәседәй интектерә+. 8Аны тәнемнән чыгарсын дип, Хаким Гайсәгә өч мәртәбә ялвардым. 9Әмма Ул: «Сиңа мәрхәмәтем җитәр, чөнки Минем кодрәтем зәгыйфьлектә камилрәк була», – дип әйтте. Шуңа күрә, миндә Мәсих кодрәте булсын өчен, үз зәгыйфьлекләрем белән бик теләп мактаначакмын+. 10Шуның өчен мин Мәсих хакына зәгыйфьлекләр, хурлаулар, мәшәкатьләр, эзәрлекләүләр, кысуларга да риза, чөнки зәгыйфь вакытта мин көчле+.

Паулның көринтлеләр турында кайгыртуы

11Мин акылдан шаштым, моңа сез үзегез мәҗбүр иттегез. Сез мине мактарга тиеш идегез, гәрчә мин әһәмиятсез булсам да, «гадәттән тыш бөек рәсүлләрдән» һич ким җирем юк+. 12Рәсүллек дәлилләрем – галәмәтләр, могҗизалар һәм кодрәтле эшләр – сездә зур сабырлык белән күрсәтелде+. 13Башка бердәмлекләр белән чагыштырып, сезгә ничек начаррак карадым икән? Сезгә авыр йөк булмавым беләнме әллә?! Мондый гаебем өчен гафу итегез!+

14Менә мин яныгызга өченче тапкыр барырга әзерләнәм, әмма сезгә йөк булмаячакмын, чөнки миңа сездә булган нәрсәләр түгел, үзегез кирәк. Балалар ата-аналарына түгел, ата-аналар балаларына байлык җыярга тиеш бит+. 15Җаннарыгыз өчен мин үземдә булганның һәммәсен, хәтта үземне дә бик теләп сарыф итәрмен. Мин сезне күбрәк яратканга, сез мине азрак яратасызмы әллә?!+

16Ярый, мин үзем сезгә йөк булмадым да, ди. Ләкин хәйләкәрлегем белән алдап, сезне үз кулыма алдыммы әллә?!+
17Сезгә җибәргән кешеләремнең берәрсе аркылы сездән файдаланганмындыр, бәлки? 18Мин Титустан яныгызга баруын үтендем һәм аның белән бер имандашымны җибәрдем. Титус сездән файдаландымы? Без соң бер үк рух белән эш иттек түгелме?! Бер үк юлдан йөрмәдекме+?

19Сез, мөгаен, алдыгызда акланабыз дип уйлыйсыздыр. Юк, без Мәсихнеке буларак, Аллаһы алдында сөйлибез, болар һәммәсе, газиз дусларым, сезне рухи яктан ныгыту өчен эшләнә+. 20Яныгызга килгәч, мин сезне үзем теләгәнчә, ә сез мине үзегез теләгәнчә тапмассыз дип куркам. Арагызда гаугалар, көнчелек, ачу, үз-үзеңә файда эзләү, яла ягу, гайбәт сату, тәкәбберлек, тәртипсезлек табармын дип куркам. 21Килгәч, Аллам сезнең алда мине тагын кимсетмәсен, һәм, элек гөнаһ кылып та, әле һаман кылган шакшылык, фәхешлек һәм азгынлыклары өчен тәүбә итмәгән күпләр хакына, миңа күз яше агызырга туры килмәсен иде+.

13

Соңгы үгетләр һәм сәламнәр

13^1Сезгә инде өченче мәртәбә киләчәкмен. Изге язмада: «Һәр эш ике яки өч шаһит белән расланырга тиеш»[*], – диелгән+. 2Мин инде яныгызда икенче мәртәбә булганда, әүвәл гөнаһ кылганнарга һәм башкаларның һәммәсенә дә кисәтү ясаган идем. Хәзер исә һәммәсенә тагын читтән торып кисәтәм: янә яныгызга килгәч, кызганмам. 3Сез бит минем аша Мәсих сөйләвенә дәлил эзлисез. Ул сезгә нисбәтле эш иткәндә зәгыйфь түгел, Ул сезнең арада кодрәтле. 4Хачка кадакланганда зәгыйфь булса да, хәзер Ул Аллаһы кодрәте белән яши. Шулай ук без дә Аның белән берләшеп, көчсез булсак та, Аллаһы кодрәте ярдәмендә сезнең файдага Аның белән бергә яшәрбез+.

5Иман белән яшибезме? дип, үзегезне үзегез сынагыз, үзегезне үзегез тикшерегез. Гайсә Мәсихнең үзегездә булуын белмисезме әллә? Белмисез икән, сез сынауны уза алмагансыз. 6Безгә килгәндә, сынауны уңышлы үтүебезне белерсез, дип өметләнәм. 7Бернинди яман эш кылмавыгызны теләп, Аллаһыга дога кылабыз. Сынауны уңышлы үткәнебезне күрсәтү өчен түгел, без сынауларны үтә алмаган кебек күренсәк тә, игелекле эш эшләвегез өчен ялварабыз.

8Без хакыйкатькә каршы бернәрсә дә эшли алмыйбыз, әмма аның үзе өчен генә эшли алабыз. 9Без үзебез көчсез, ә сез көчле булганда, без сезнең өчен сөенәбез һәм камилләшүегез хакына дога кылабыз+. 10Яныгызда вакытта кырысланмас өчен, мин боларны сезгә килгәнче язам. Хаким Гайсәнең миңа биргән вәкаләте җимерү өчен түгел, төзү өчен бит+.

11Ниһаять, имандашлар, шатланыгыз, камиллеккә омтылыгыз, бер-берегезне рухландырыгыз, бер фикердә булыгыз, тату яшәгез һәм мәхәббәт вә иминлек Алласы сезнең белән булыр+.

12Бер-берегезне изге үбү белән сәламләгез. Сезгә барлык изгеләр сәлам юллый+.

13Хакимебез Гайсә Мәсихнең мәрхәмәте һәм Аллаһының мәхәббәте сезнең барыгыз белән булсын. Изге Рух сезнең һәммәгезнең йөрәкләрен берләштерсен[*].

* 3:18 …көзгедәй чагылдырабыз… – Яки «тамаша итәбез».

* 4:6 Карагыз: «Яратылыш», 1:3.

* 4:13 Карагыз: «Зәбур», 115:1.

* 6:2 Карагыз: «Ишагыйя», 49:8.

* 6:15 Иблис – грекча «Белиар». Яһүд теленнән алынган бу сүз «түбәнлек» мәгънәсен аңлата.

* 6:16 Карагыз: «Левиләр», 26:11-12; «Яхәзкыл», 37:27.

* 6:17 Карагыз: «Ишагыйя», 52:11.

* 6:18 Карагыз: «II Патшалар», 7:14; «Ишагыйя», 43:6.

* 8:15 Карагыз: «Чыгыш», 16:18.

* 9:9 Карагыз: «Зәбур», 111:9.

* 10:17 Карагыз: «Иремия», 9:24.

* 11:22 Гыйбри – еврейләрнең борынгы атамасы.

* 12:1 Хаким – «Раббы» дип тә аңларга мөмкин. Грек телендәге төп нөсхәдә «Хаким» һәм «Раббы» бер сүз белән бирелә.

* 13:1 Карагыз: «Канун», 19:15.

* 13:13 Соңгы җөмлә грек телендәге төп нөсхәдә сүзгә-сүз: Изге Рухның аралашуы сезнең барыгыз белән булсын.

+ 1:1 Рәсүлләр 18:1-17

+ 1:3 I Петердән хат 1:3, Эфеслеләргә хат 1:3

+ 1:5 Римлыларга хат 8:17, Филиппуйлыларга хат 3:10, Көлессәйлеләргә хат 1:24

+ 1:6 II Тимутәйгә хат 2:10

+ 1:8 Рәсүлләр 19:23, I Көринтлеләргә хат 15:32

+ 1:9 II Көринтлеләргә хат 4:14

+ 1:10 Рәсүлләр 12:11, Рәсүлләр 14:19-20, Рәсүлләр 21:32-33, Рәсүлләр 27:44

+ 1:11 Римлыларга хат 15:31, II Тессалуникәлеләргә хат 3:2, Рәсүлләр 12:5, Эфеслеләргә хат 6:18

+ 1:12 Рәсүлләр 23:1, II Тимутәйгә хат 1:3, I Көринтлеләргә хат 2:4, I Көринтлеләргә хат 2:13

+ 1:13 I Көринтлеләргә хат 1:8, I Тессалуникәлеләргә хат 4:16-18, I Тессалуникәлеләргә хат 2:19-20

+ 1:15 I Көринтлеләргә хат 4:19

+ 1:16 Рәсүлләр 19:21, I Көринтлеләргә хат 16:5

+ 1:18 I Көринтлеләргә хат 1:9
+ 1:19 Рәсүлләр 15:22, Рәсүлләр 16:1
+ 1:20 I Көринтлеләргә хат 14:16, Ачылыш 3:14

+ 1:22 II Көринтлеләргә хат 5:5, Гыйбриләргә хат 6:11, Эфеслеләргә хат 1:13

+ 1:23 Римлыларга хат 1:9, Гәләтиялеләргә хат 1:20, Филиппуйлыларга хат 1:8, I Тессалуникәлеләргә хат 2:5

+ 2:2 II Көринтлеләргә хат 7:8
+ 2:4 II Көринтлеләргә хат 7:12
+ 2:6 I Көринтлеләргә хат 5:4-5
+ 2:11 I Петердән хат 5:8
+ 2:12 Рәсүлләр 16:8, Рәсүлләр 20:6

+ 2:13 II Көринтлеләргә хат 7:6, II Көринтлеләргә хат 8:6, II Көринтлеләргә хат 12:18

+ 2:14 Көлессәйлеләргә хат 2:15

+ 2:15 I Көринтлеләргә хат 1:18, Яратылыш 8:21, Чыгыш 29:18, Эфеслеләргә хат 5:2, Филиппуйлыларга хат 4:18

+ 3:1 Рәсүлләр 18:27, I Көринтлеләргә хат 16:3

+ 3:3 Чыгыш 24:12, Чыгыш 31:18, Канун 6:6, Ишагыйя 51:7, Иремия 31:33

+ 3:6 Иремия 31:31, Лүк 22:20, Эфеслеләргә хат 3:7, Көлессәйлеләргә хат 1:23, Римлыларга хат 2:27, Яхъя 6:63

+ 3:7 Чыгыш 34:29-35
+ 3:14 Марк 6:52, Рәсүлләр 15:21
+ 3:16 Чыгыш 34:34

+ 3:17 Яхъя 4:24, Яхъя 8:32, Ягъкубтан хат 2:12, I Петердән хат 2:16, Римлыларга хат 6:18, I Көринтлеләргә хат 7:22, Гәләтиялеләргә хат 5:1

+ 3:18 I Яхъядан хат 3:2, Римлыларга хат 8:29, Филиппуйлыларга хат 3:21

+ 4:1 II Көринтлеләргә хат 3:6

+ 4:2 II Көринтлеләргә хат 2:17, I Тессалуникәлеләргә хат 2:3

+ 4:3 II Көринтлеләргә хат 3:14, II Көринтлеләргә хат 2:15

+ 4:4 Яхъя 12:31, Көлессәйлеләргә хат 1:15, Гыйбриләргә хат 1:3

+ 4:5 Марк 10:43, I Көринтлеләргә хат 9:19

+ 4:6 Яратылыш 1:3

+ 4:7 Әюб 4:19, Әюб 33:6, Ишагыйя 64:8, Римлыларга хат 9:21-22, I Көринтлеләргә хат 2:5

+ 4:8 II Көринтлеләргә хат 7:5
+ 4:9 Ешуа 1:5, Яхъя 15:20
+ 4:10 Римлыларга хат 6:5
+ 4:11 II Көринтлеләргә хат 6:9
+ 4:13 Зәбур 115:1
+ 4:14 I Тессалуникәлеләргә хат 4:14

+ 4:16 Римлыларга хат 12:2, Эфеслеләргә хат 4:23

+ 4:17 Римлыларга хат 8:18

+ 4:18 Римлыларга хат 8:24, Гыйбриләргә хат 11:1

+ 5:2 Римлыларга хат 8:23

+ 5:3 I Көринтлеләргә хат 15:53

+ 5:5 II Көринтлеләргә хат 1:22, Эфеслеләргә хат 1:14

+ 5:7 II Көринтлеләргә хат 4:18

+ 5:9 Көлессәйлеләргә хат 1:10

+ 5:10 Вәгазьче 3:17, Вәгазьче 11:9, Вәгазьче 12:14, Маттай 25:31-32, Рәсүлләр 10:42, Римлыларга хат 14:10

+ 5:11 II Көринтлеләргә хат 4:2

+ 5:12 II Көринтлеләргә хат 3:1, II Көринтлеләргә хат 11:16, II Көринтлеләргә хат 12:1

+ 5:13 Марк 3:21, II Көринтлеләргә хат 11:1

+ 5:14 Римлыларга хат 5:15

+ 5:15 I Петердән хат 4:2, Римлыларга хат 14:7-8

+ 5:17 Ишагыйя 43:18-19, Римлыларга хат 6:4, Ачылыш 21:5

+ 5:18 Римлыларга хат 5:10-11, Көлессәйлеләргә хат 1:20

+ 5:19 Зәбур 31:1-2, Римлыларга хат 4:8

+ 5:20 Эфеслеләргә хат 6:20

+ 5:21 Ишагыйя 53:9, Яхъя 8:46, I Петердән хат 2:22, I Яхъядан хат 3:5, Гыйбриләргә хат 4:15, Римлыларга хат 8:3, Римлыларга хат 1:17, Римлыларга хат 4:25, I Көринтлеләргә хат 1:30

+ 6:1 I Көринтлеләргә хат 3:9

+ 6:2 Ишагыйя 49:8

+ 6:4 Рәсүлләр 9:16, Рәсүлләр 16:23, Рәсүлләр 17:5, II Көринтлеләргә хат 11:23-27

+ 6:7 II Көринтлеләргә хат 10:4, Эфеслеләргә хат 6:11-17

+ 6:8 Римлыларга хат 3:8
+ 6:9 II Көринтлеләргә хат 4:11
+ 6:10 Яхъя 16:22, Рәсүлләр 3:6
+ 6:13 I Көринтлеләргә хат 4:14

+ 6:14 Канун 7:3, Эзра 9:2, Нәхәмия 13:25, Эфеслеләргә хат 5:7, I Яхъядан хат 1:6

+ 6:15 I Көринтлеләргә хат 10:21

+ 6:16 Эфеслеләргә хат 2:21, I Көринтлеләргә хат 3:16-17, Левиләр 26:11-12, Яхәзкыл 37:27

+ 6:17 Ишагыйя 52:11, Яхәзкыл 20:34, Яхәзкыл 20:41

+ 6:18 II Патшалар 7:14
+ 7:1 I Яхъядан хат 3:3
+ 7:2 Рәсүлләр 20:33
+ 7:3 Филиппуйлыларга хат 1:7
+ 7:4 Көлессәйлеләргә хат 1:24

+ 7:5 II Көринтлеләргә хат 2:13, II Көринтлеләргә хат 4:8

+ 7:6 II Көринтлеләргә хат 1:4, II Көринтлеләргә хат 2:13, II Көринтлеләргә хат 8:6, II Көринтлеләргә хат 12:18

+ 7:8 II Көринтлеләргә хат 2:2-4

+ 7:10 Маттай 5:4, Вәгазьче 7:3

+ 7:12 I Көринтлеләргә хат 5:1-2, II Көринтлеләргә хат 2:4

+ 8:2 Марк 12:44
+ 8:3 I Көринтлеләргә хат 16:2
+ 8:4 Римлыларга хат 15:26

+ 8:6 II Көринтлеләргә хат 2:13, II Көринтлеләргә хат 7:6

+ 8:7 I Көринтлеләргә хат 1:5

+ 8:8 I Көринтлеләргә хат 7:6

+ 8:9 Ягъкубтан хат 2:5, Филиппуйлыларга хат 2:6-7

+ 8:10 I Көринтлеләргә хат 7:25
+ 8:12 Марк 12:43-44, Лүк 21:3
+ 8:14 Рәсүлләр 4:34
+ 8:15 Чыгыш 16:18
+ 8:24 II Көринтлеләргә хат 7:4
+ 9:1 Римлыларга хат 15:25

+ 9:3 II Көринтлеләргә хат 8:6, I Көринтлеләргә хат 16:2

+ 9:6 Гыйбрәтле сүзләр 11:24-25, Лүк 6:38, Гәләтиялеләргә хат 6:7

+ 9:7 Канун 15:10, I Елъязма 29:9, Чыгыш 25:2
+ 9:8 Филиппуйлыларга хат 4:19
+ 9:9 Зәбур 111:9
+ 9:11 I Көринтлеләргә хат 1:5
+ 9:13 Маттай 5:16, I Петердән хат 2:12
+ 10:1 Маттай 11:29

+ 10:2 I Көринтлеләргә хат 4:21, II Көринтлеләргә хат 13:2, II Көринтлеләргә хат 13:10

+ 10:4 II Көринтлеләргә хат 6:7, Эфеслеләргә хат 6:11

+ 10:7 I Көринтлеләргә хат 3:23, Гәләтиялеләргә хат 3:29

+ 10:8 II Көринтлеләргә хат 13:10

+ 10:10 I Көринтлеләргә хат 1:17

+ 10:17 Иремия 9:23-24, I Көринтлеләргә хат 1:31

+ 10:18 Римлыларга хат 2:29, I Көринтлеләргә хат 4:5

+ 11:1 II Көринтлеләргә хат 5:13

+ 11:2 Һошея 2:19-20, Эфеслеләргә хат 5:27, Ачылыш 14:4

+ 11:3 Яратылыш 3:1, Яратылыш 3:4, Яхъя 8:44, I Тимутәйгә хат 2:14

+ 11:4 Гәләтиялеләргә хат 1:6

+ 11:5 II Көринтлеләргә хат 12:11

+ 11:6 I Көринтлеләргә хат 1:17, II Көринтлеләргә хат 10:10

+ 11:7 I Көринтлеләргә хат 9:18

+ 11:9 II Көринтлеләргә хат 12:13, Филиппуйлыларга хат 4:15

+ 11:10 Римлыларга хат 9:1, I Тимутәйгә хат 2:7

+ 11:13 Филиппуйлыларга хат 1:15, Рәсүлләр 20:30, II Петердән хат 2:1, Ачылыш 2:2

+ 11:14 Гәләтиялеләргә хат 1:8
+ 11:15 Филиппуйлыларга хат 3:19
+ 11:16 II Көринтлеләргә хат 5:12
+ 11:18 Филиппуйлыларга хат 3:3-4
+ 11:19 I Көринтлеләргә хат 4:10

+ 11:20 Гәләтиялеләргә хат 2:4, Гәләтиялеләргә хат 4:3

+ 11:22 Римлыларга хат 11:1, Филиппуйлыларга хат 3:5

+ 11:23 I Көринтлеләргә хат 15:10, II Көринтлеләргә хат 6:4-5

+ 11:25 Рәсүлләр 16:22-23, Рәсүлләр 14:19, Рәсүлләр 27:41-44

+ 11:26 Гәләтиялеләргә хат 2:4

+ 11:27 Рәсүлләр 18:3, I Тессалуникәлеләргә хат 2:9, II Тессалуникәлеләргә хат 3:8, I Көринтлеләргә хат 4:11

+ 11:29 I Көринтлеләргә хат 9:22

+ 11:32 Рәсүлләр 9:24-25

+ 12:1 II Көринтлеләргә хат 5:12, II Көринтлеләргә хат 11:16, Гәләтиялеләргә хат 1:12, Гәләтиялеләргә хат 2:2, Эфеслеләргә хат 3:3

+ 12:7 Әюб 2:6

+ 12:9 Ишагыйя 40:29

+ 12:10 Марк 10:30, Маттай 5:11-12, Римлыларга хат 5:3

+ 12:11 I Көринтлеләргә хат 15:8-9, II Көринтлеләргә хат 11:5

+ 12:12 Рәсүлләр 15:12, Римлыларга хат 15:19

+ 12:13 II Көринтлеләргә хат 11:9

+ 12:14 II Көринтлеләргә хат 13:1, I Көринтлеләргә хат 10:33

+ 12:15 Филиппуйлыларга хат 2:17, Көлессәйлеләргә хат 1:24, I Тессалуникәлеләргә хат 2:8

+ 12:16 II Көринтлеләргә хат 11:9

+ 12:18 II Көринтлеләргә хат 8:6, II Көринтлеләргә хат 8:18

+ 12:19 Римлыларга хат 1:9, Римлыларга хат 9:1, I Көринтлеләргә хат 14:26

+ 12:21 I Көринтлеләргә хат 5:1, I Көринтлеләргә хат 6:18

+ 13:1 II Көринтлеләргә хат 12:14, Канун 19:15, Маттай 18:16

+ 13:4 Римлыларга хат 6:4
+ 13:9 I Көринтлеләргә хат 4:10
+ 13:10 II Көринтлеләргә хат 10:8

+ 13:11 Марк 9:50, Римлыларга хат 12:18, I Тессалуникәлеләргә хат 5:13, Римлыларга хат 15:33, Римлыларга хат 16:16

+ 13:12 Римлыларга хат 16:16, Филиппуйлыларга хат 4:22

+ https://ibt.org.ru/ftpmirror/pub/ebook/TTR/TTR/Изге-Язма__Tran.azw3

Сүзлек

Сүзлек

1. А
2. Ә
3. Б
4. В
5. Г
6. Д
7. Җ
8. З
9. И
10. Й
11. К
12. Л
13. М
14. О
15. Ө
16. П
17. Р
18. С
19. Т
20. У
21. Ү
22. Ф
23. Х
24. Һ
25. Ч
26. Ш
27. Э
28. Ю
29. Я

Шартлы кыскартмалар:

к. – карагыз
гр. – грек телендә
рус. – рус телендә
яһ. – яһүд телендә
б. э. к. – безнең эрага кадәр
б. э. – безнең эраның

Адәм Углы

Арамей телендә бу сүз тезмәсе «кеше» дигәнне аңлата һәм беренче тапкыр «Даниил», 7:13-14 тә очрый. Инҗилдән билгеле булганча, Гайсә Мәсих Үзен Адәм Углы дип атый. («Марк», 8:31; «Рәсүлләр», 7:55-56.)

Аклау

Инҗилдәге мәгънәсе: Гайсә Мәсихнең үлеп терелүе аша Аллаһы Тәгалә кешеләрнең гөнаһларын кичерә, аларны гаепсез һәм Үзе алдында хак дип саный. Гайсә Мәсихкә иман китергән кешене генә Аллаһы аклый. («Римлыларга хат», 1:17; 3:28.)

К. Тәкъвалык, Хаклык.

Аллаһы (яһ. Эл, Элоһим)

Бердәнбер, кодрәтле, күк белән җирне бар кылучы, һәрбер җан иясен хөкемгә тартучы, Үзенә буйсынмаучыларны түбәнсетүче, тугрыларга мәрхәмәт күрсәтүче, Гайсә Мәсихкә иман китерүчеләргә мәңгелек тормыш бүләк итүче Зат.

Аллаһы Бәрәне

Тәүратта телгә алынган Муса кануны нигезендә, Исраилнең һәр кешесе Котылу бәйрәмендә Аллаһыга корбан итеп бәрән китерергә тиеш булган. Шушы гамәлләре белән алар Аллаһы ярдәмендә Мисыр коллыгыннан котылуларын билгеләгәннәр. «Аллаһы Бәрәне» – Гайсә Мәсихнең Инҗилдәге исемнәренең берсе. Бу исем Гайсә Мәсихнең кешеләр кылган гөнаһ өчен Аллаһы тарафыннан корбан ителүен аңлата. («Яхъя», 1:29; «I Көринтлеләргә хат», 5:7; «Ачылыш», 5.)

К. Котылу бәйрәме.

Аллаһы сандыгы

К. Килешү сандыгы.

Аллаһыга таба борылу

Кылган гөнаһлар өчен тәүбә итеп, гөнаһлы тормышны калдырып, Аллаһы юлына басу.

К. Тәүбә итү.

Аллаһы йорты

Аллаһы хөрмәтенә корбан китерү һәм Аңа гыйбадәт кылу өчен Иерусалимдә төзелгән бина. Исраилиләр ышанганча, бу бина Аллаһының торагы булган, шуңа күрә аны Аллаһы йорты дип атаганнар. Аллаһы йортында ике бүлмә – Изге һәм Иң изге бүлмә булган. Иң изге бүлмәгә елга бер тапкыр, махсус гыйбадәт кылу өчен, баш рухани гына керә алган. Бүлмәләрне зур пәрдә аерып торган. Гайсә Мәсих алдан әйткәнчә («Лүк», 21:5-6), б. э. беренче гасырында Аллаһы йорты римлылар тарафыннан җимерелгән.

Аллаһы Патшалыгы

Инҗилдә әлеге төшенчә Аллаһының хакимлеген аңлата. Гайсә Мәсих Аллаһы Патшалыгы турында Үзенең вәгазьләрендә сөйли («Марк», 1:15; «Лүк», 17:20-21). Ул кылган могҗизалар әлеге Патшалыкның якынлашып килүен ачык чагылдыра. Бу Патшалыкның рухи асылы Гайсә Мәсихкә иман итү аша ачыла. Җирдә Аллаһы Патшалыгы Гайсә Мәсих икенче тапкыр килгәннән соң урнашачак.

Аллаһының изге кешесе

К. Изге.

Арам

Исраил патшалыгыннан көньякта, Фойникә иленнән көнчыгышта урнашкан дәүләт, ил. Иң зур шәһәрләренең берсе Дәмәшкъ булган. Арамиләр еш кына исраилиләргә каршы сугыш алып барганнар. Безнең эрага берничә гасыр кала греклар бу илне Сүрия дип атый башлый, һәм бу исем бүгенге көндә дә саклана.

Арамей теле

Борынгы яһүд һәм гарәп телләренә кардәш тел. Гайсә Мәсих заманында яһүдиләр, нигездә, арамей телендә сөйләшкәннәр.

Ата (Аллаһыга карата)

Гайсә Мәсих Аллаһыны «Атам» дип атый («Марк», 14:36), шуның белән ата һәм бала арасында нинди мөнәсәбәтләр булса, Аллаһы белән Үзе арасында нәкъ шундый мөнәсәбәтнең барлыгын күрсәтә. Гайсә Мәсихкә иман китергән кеше дә Аллаһы белән әнә шундый мөнәсәбәткә керә һәм шуңа күрә Аллаһыны «Атам» дип атый ала.

Аширә

Диңгез алиһәсе, күк патшабикәсе; Фойникә һәм Арам халыклары аны «анабыз алиһә», «илаһлар анасы» дип атаган. Тәүраттан билгеле булганча, Исраил халкы, әледән-әле Аширәгә табынып, Аллаһыга хыянәт итә торган булган.

Ашторет

Мәҗүсиләрнең мәхәббәт, уңдырышлылык һәм сугыш алиһәсе; фойникәлеләр, арамиләр, пелештиләр һәм кайбер башка халыклар табынган «Җир патшабикәсе», илаһ Багалның хатыны.

Ашшур

Хәзерге Гыйракның төньяк өлешендә ике мең ел дәвамында, б. э. к. 621 нче елга кадәр яшәгән борынгы көчле империя. Башкаласы Ниневә булган. Б. э. к. 722 нче елда ашшурлылар Төньяк, ягъни Исраил патшалыгын яулап алып бик күп исраилиләрне әсир итеп үз илләренә алып китәләр, алар урынына Исраилгә Ашшур империясенә буйсынган халыкларны ирексезләп күчерәләр. Тора-бара ул халыклар әсирлеккә китмәгән исраилиләр белән никахлаша башлыйлар. Ашшурлылар шулай ук Көньяк, ягъни Яһүдә патшалыгына да һөҗүм итеп карыйлар, әмма уңышка ирешмиләр. Соңыннан Ниневә, Аллаһы каргышына дучар булып, баскынчылар тарафыннан нигезенә кадәр җимерелә. («IV Патшалар», 18:9–19:36; «Нахум», 1–3.)

Әгрип (Әгрип II)

Һируд Әгрип I угылы. Б. э. 53–93 нче елларында Фәләстин җирендәге берничә өлкәнең идарәчесе. («Рәсүлләр», 25:13-26.)

Бабил (рус. Вавилон)

Хәзерге Гыйракның көньяк өлешендә б. э. к. 539 нчы елга кадәр яшәгән борынгы көчле империя. Бабил империясе Исраил халкының явыз дошманы булган. Б. э. к. 586 нчы елда бабиллеләр Көньяк, ягъни Яһүдә патшалыгын яулап алалар һәм халыкның күбесен әсирлеккә куып алып китәләр. Инҗилдә «Бабил» сүзе явызлык патшалыгын аңлата.

Багал

Кәнганиләр ышанганча, яңгыр һәм давыллар алып килүче, җирне уңдырышлы итүче илаһ («III Патшалар», 18:18-19; «Иремия», 19:4-5; «Римлыларга хат», 11:4.)

Бердәмлек (гр. экклесиа)

Бу сүз Инҗилдә ике мәгънәдә кулланыла:

1) Гайсә Мәсихкә иман итүчеләр җыены;

2) җир йөзендәге барлык мәсихчеләр (Гайсә Мәсихкә ышанучылар).

Боерыклар сандыгы

К. Килешү сандыгы.

Вакыт хисабы

Инҗил буенча, иртәнге сәгать алтыдан кичке сәгать алтыга кадәр – көн, кичке алтыдан төнге уникегә кадәр – кич, төнге уникедән иртәнге алтыга кадәр төн саналган. Мәсәлән, «беренче сәгать» – иртәнге алты белән җиде арасына, «тугызынчы сәгать» көндезге ике белән өч арасына туры килгән.

Гаеп йолу корбаны

Әлеге корбан, гөнаһ йолу корбаны кебек үк, Аллаһыга яки якыннарыңа каршы кылынган гөнаһтан арыну, шулай ук дини мәгънәдә нәҗеслектән пакьләнү өчен китерелгән. Моннан тыш, китергән зыянны гаепле кеше артыгы белән капларга тиеш булган. («Левиләр», 5:2-13.)

Гәлиләя

Пелешет (Фәләстин) җирендәге төбәк. Гайсә Мәсих яшәгән чорда анда күбесенчә чит халыкларның нәсел варислары гомер иткән, һәм яһүдиләр аларны бик үк өнәп бетермәгән. Гайсә Мәсих бу төбәктә байтак кына яшәгән һәм Үзенең мәсихлек хезмәтен башкарган.

Гөнаһ

Белә торып яки белмичә, Аллаһы тарафыннан билгеләнгән Канун тәртипләрен бозу, Аллаһыны тыңламау һәм Аңа буйсынмау.

Гөнаһ йолу корбаны

Исраил халкы өчен иң мөһим шушы төр корбан тулаем яндыру корбаны кебегрәк китерелгән, әмма мәзбәхтә малның симез-майлы өлеше генә, калганы исә торак урыннан читтә яндырылган. Әлеге корбан Аллаһыга яки якыннарыңа каршы кылынган гөнаһтан арыну, шулай ук дини мәгънәдә нәҗеслектән пакьләнү өчен китерелгән. («Левиләр», 4:2-35.)

Гөнаһ йолу көне (яһ. йом-киппур)

Чатырлар бәйрәменнән алданрак уздырыла торган, көз башына туры килгән бу көндә исраилиләр эшләмәгән, ураза тоткан. Үзләренең һәм халыкның гөнаһларын йолу, Аллаһы чатырын һәм шундагы мәзбәхне пакьләндерү өчен, руханилар тиешле корбаннарны китергәннәр. («Левиләр», 16, 23:26-32; «Саннар», 29:7-11.)

Грек теле

Гайсә Мәсих заманында Урта диңгез буендагы илләрдә аралашу теле булган. Инҗил грек телендә язылган.

Гыйбадәтханә (гр. синагога)

Инҗилдә әлеге сүз яһүдиләр яшәгән шәһәрләрдәге гыйбадәтханәне аңлата. Анда Аллаһы сүзен өйрәткәннәр, Тәүратны укыганнар, дога кылганнар.

Дан

Гомумән әйткәндә, «Аллаһының даны», «Раббының шөһрәте» дигән төшенчә Аллаһының чиксез хакимлеген һәм мәһабәтлелеген аңлата. Тәүраттан мәгълүм булганча, кайбер очракларда Аллаһының даны исраилиләргә якты нур, ут-ялкын, төтен рәвешендә күренгән. Гайсәнең тормышы, Ул тудырган могҗизалар, бигрәк тә Аның хачтагы үлеме һәм үлгәннән соң терелүе – болар барысы да Аллаһы Углының даны турында сөйли.

Җинаять

Тәүрат һәм Инҗил китапларында «җинаять» сүзе «гөнаһ»ның синонимы буларак кулланыла һәм Аллаһы канунына буйсынмауны аңлата.

Зәбур

Нигездә, Исраил патшасы Давыт тарафыннан иҗат ителгән мәдхияләр, Аллаһыны данлаучы жырлар, ялвару-догалар тупланмасы, Иске Гаһеднең зур бер өлеше.

Иблис (гр. диаболос)

Аллаһының дошманы, явыз рухлар башлыгы, кешеләрне вәсвәсәгә салучы рухи зат («Әюб», 1:6-12; «Маттай», 4:1-11). «Иблис» сүзе татар теленә – гарәп теленнән, ә аның синонимы «шайтан» (яһ. сатан) яһүд теленнән кергән.

Изге

«Изге» сүзенең мәгънәсе: «аерып алынган». Инҗилдә Гайсә Мәсихкә иман китергән кешеләрне «изге» дип атыйлар, чөнки Аллаһы аларны, тәкъва тормыш алып барсыннар өчен, бу гөнаһлы дөньядан аерып ала.

Изге Рух

Ягъни Аллаһы Рухы. Борынгы яһүд һәм грек телләрендә «рух» сүзенең төп мәгънәсе – «сулыш», «җил». Инҗилдән билгеле булганча, Гайсә Мәсихкә иман китергән кеше Изге Рухны кабул итә. Изге Рух ул – Гайсә Мәсихнең өйрәткәннәрен кешеләргә җиткерүче. («Яхъя», 14:15-17, 26.)

Изге Рух белән сугарылу

Изге Рух белән сугарылган иман итүче кеше Изге Рухтан көч-куәт, зирәклек, Аллаһы хезмәтен башкару өчен нинди дә булса сәләт кабул итә. «Рәсүлләрнең эшләре» дигән китапның икенче бүлегендә Гайсәнең шәкертләренә Изге Рухның беренче тапкыр иңүе тасвирлана; бу хәл Илленче көн бәйрәмендә була («Рәсүлләр», 2:1-4).

К. Илленче көн бәйрәме.

Изге чатыр

Аллаһы йорты төзелгәнче, исраилиләр шул чатырда Аллаһыга корбан китергәннәр һәм гыйбадәт кылганнар («Чыгыш», 25:8, 22; «Рәсүлләр», 7:44; «Гыйбриләргә хат», 13:10).

Изге Язма

Иске Гаһед җыентыгына кергән китаплар Инҗилдә «Изге язмалар» дип атала.

Икмәк бүләге

Аллаһы уңыш үстерергә мөмкинлек биргән өчен Аңа рәхмәт йөзеннән китерелә торган корбан-бүләк. Ул зәйтүн мае вә хуш исле тәмләткечләр кушылган чи яки кыздырылган ашлыктан, оннан йә күмәчтән гыйбарәт булган. Аның бер өлеше яндырылып, калганы руханиларга бирелгән. («Левиләр», 2:1-16.)

Илленче көн бәйрәме

Котылу бәйрәменнән соң илленче көнгә туры килә. Аның икенче исеме – «Уңыш бәйрәме». Ул көнне рәхмәт йөзеннән Аллаһыга яңа уңыштан икмәк бүләге һәм башка төр корбаннар китергәннәр. Гайсә Мәсихнең шәкертләренә Изге Рух шушы бәйрәм көнендә иңгән, һәм бу хәл очраклы булмаган: Илленче көн бәйрәме уңыш җыеп бетерүне төгәлләгән кебек, Изге Рухның иңүе дә Гайсә Мәсихнең җирдәге хезмәте төгәлләнүне белдерә. («Чыгыш», 23:16; «Левиләр», 23:15-16; «Канун», 16:9-12.)

Иман итүче

Гайсә Мәсихкә иман китереп, Аллаһы тарафыннан гөнаһлары кичерелгән кеше.

Иман итүчеләр бердәмлеге

К. Бердәмлек.

Инҗил

Б. э. I гасырының икенче яртысында борынгы грек телендә иҗат ителгән, Гайсә Мәсихнең тормышы һәм тәгълиматы турындагы хикәяләрдән һәм хатлардан торган тупланма.

Иске Гаһед

Озак еллар дәвамында (б. э. к. XV – I гасырларда) төрле кешеләр тарафыннан язылган, соңыннан бер җыентыкка тупланган китаплар.

К. Тәүрат.

Исраил

1) Ягъкуб пәйгамбәрнең икенче исеме («Яратылыш», 32:22-32);

2) Исраил (Ягъкуб) токымы, исраилиләр. Ягъкуб угылларының саны буенча, Исраил халкы унике ыругка бүленгән;

3) Рәхабгам хакимлек иткән чорда Исраил патшалыгы икегә бүленгәннән соң барлыкка килгән Төньяк патшалык (ә Яһүдә – Көньяк патшалык).

Йолып алу

Тиешле түләү кертеп коллыктан, авыр хәлдән коткаруны аңлата. Инҗилдә язылганча, кешелекне гөнаһ хакимлегеннән азат итәр өчен түләнгән бәя – Гайсә Мәсихнең корбан булып үлүе.

Йөзем изгеч

Йөзем изү өчен ташны чокып ясалган чокыр («Хөкемчеләр», 6:11; «Иремия», 48:33).

Кайгы киеме

К. Тупас тукыма.

Кайсар

Рим императорларын шулай атаганнар.

Калкулык / Калку җир

Кәнганиләрнең гыйбадәт кыла торган яки потханәләре урнашкан урын. Анда, алиһә Аширәгә багышлап, махсус баганалар утыртканнар, корбан китергәннәр, елның билгеле бер вакытында, җирнең уңдырышлылыгын арттыру сылтавы белән, фахишәлек кылганнар. Гадәттә, калкулыклар түбәҗирләрдә, әмма кайвакыт киң ябалдашлы агачлар астында һәм үзәннәрдә урнашкан булган. Андый гамәлләрне өнәмәвен Аллаһы Үзенең пәйгамбәрләре аша әйтә килгән («Левиләр», 26:30; «III Патшалар», 3:2-4; «IV Патшалар», 23:1-28; «Иремия», 7:31). Баштарак Аллаһыга багышланган корбаннарны исраилиләр калку җирләрдә китерә торган булганнар, әмма соңыннан Аңа корбан китерү Иерусалимдәге Аллаһы йортында гына рөхсәт ителгән («I Патшалар», 9:12-25).

Кальга

Шәһәр эчендәге ныгытылган махсус урын, бина («II Патшалар», 5:17; «Зәбур», 36:39; «Амос», 2:5).

Камышлы диңгез

Бу атама – борынгы яһүд теленнән сүзгә-сүз тәрҗемә. Кайсы сулык турында сүз барганын әйтүе авыр. Камышлы диңгез Сүәеш яки Акаба култыгы булырга мөмкин, дип фаразлана. Инҗилдә Камышлы диңгез Кызыл диңгез дип тә бирелә («Чыгыш», 10:19; «Хөкемчеләр», 11:16; «I Көринтлеләргә хат», 10:1). Мисыр фиргавененнән качкан чакта, Исраил халкы шушы диңгезне кичеп чыга («Чыгыш», 13:18; 15:4, 22).

Канун

Аллаһының Исраил халкына биргән Кануны. «Канун» дигәндә, Муса аркылы бирелгән «Ун боерык (әмер)» яисә тулысынча Тәүрат китабы күздә тотыла. Нәсыйхәт һәм кагыйдәләр җыентыгы буларак, Канун Аллаһының Үз халкына карата булган теләген, Исраил халкының ничек яшәргә тиешлеген күрсәтә.

Канунчы / Канун белгече

Канун текстына үзгәртүләр кертмичә, аны күчереп язу, өйрәнү һәм өйрәтү, Канун кагыйдәләренең үтәлешен күзәтү алар җаваплылыгында булган. Гайсә Мәсих заманында Канун белгечләре яһүдиләргә Тәүрат китабында язылганнарны аңлата торган булган. «Иске Гаһед»тә телгә алынган Эзра кәтип, канун белгече вазифасын башкарган. («Эзра», 7:6; «Нәхәмия», 8:2.)

Кәнган

1) Нух пәйгамбәр оныкларының берсе («Яратылыш», 9:18);

2) Фәләстин җиренең борынгы атамасы («Яратылыш», 12:5; «Чыгыш», 6:4; «Ешуа», 5:12).

Кәтип

К. Канунчы.

Керубимнәр

Аллаһы хезмәтендәге рухи затлар, Гадән бакчасының сакчылары («Яратылыш», 3:24). Әлеге затларның алтыннан коелган сыннары Раббының Килешү сандыгы өстенә куелган булган («Чыгыш», 25:18-22).

Килданиләр

Бабил патшалыгында яшәгән һәм күпмедер вакытлар дәвамында хакимлекне үз кулында тоткан халыкларның берсе. «Иске Гаһед»тә бу сүз еш кына бөтен Бабил халкының атамасы буларак кулланыла. («Иремия», 24:5; 25:12; 50:10; 51:24.)

Килешү

«Иске Гаһед» (ягъни Иске килешү) һәм «Яңа Гаһед» китапларында телгә алынган килешүләр, Аллаһы белән кешеләр арасында төзелгән булып, Исраил халкы тарихында зур әһәмияткә ия. Ибраһим пәйгамбәр («Яратылыш», 15), Нух пәйгамбәр («Яратылыш», 9:8-17), Синай тавында Муса пәйгамбәр аша Исраил халкы белән («Чыгыш», 19:24), Давыт патша белән («II Патшалар», 7) Аллаһы төзегән килешүләр, Исраил халкы белән Аллаһы төзегән («Иремия», 31:27-37) һәм Гайсә Мәсихнең үлеме белән расланган яңа килешү («Марк», 14:24; «I Көринтлеләргә хат», 11:25) аеруча мөһимнәрдән санала.

Килешү сандыгы

Агачтан ясалган, алтын белән тышланган, капкачына керубим сыннары куелган әлеге сандык Аллаһының исраилиләр арасында булуын гәүдәләндергән. Сандыкта Аллаһының «Ун боерыгы» язылган таш такталар сакланган. Сандык – Изге чатырның, ә Аллаһы йорты төзелгәннән соң аның Иң изге бүлмәсендә торган. («Чыгыш», 25:10-22; «Гыйбриләргә хат», 9:4; «Ачылыш», 11:19.)

Кирмән

К. Кальга.

Корбан

Кылган гөнаһларыннан чистарыну өчен, исраилиләр мәзбәхтә корбан итеп үгез, сарык, кәҗә яисә күгәрчен яндырганнар, Аллаһыны мактау, Аңа рәхмәтләр әйтү йөзеннән бүләкләр (он, икмәк, шәраб, май) китергәннәр. Корбан китерү тәртипләре Тәүратта күрсәтелгән. Инҗилдән билгеле булганча, кешелекнең барлык гөнаһларын кичерү өчен Аллаһы Тәгалә Үзе китергән бердәнбер корбан – Гайсә Мәсих.

Коткаручы

Гайсә Мәсихне Аллаһы бар халыклар өчен Коткаручы иткән («Рәсүлләр», 5:31). Гайсә Мәсих – кешеләрне гөнаһ коллыгыннан һәм Аллаһы тарафыннан җәзага тартылудан коткаручы.

Котылу бәйрәме (гр. пасха)

Аллаһы әмере нигезендә, әлеге бәйрәмне исраилиләр Мисыр коллыгыннан котылуны искә алып билгеләп үткәннәр. Бәйрәм алды көнне һәр гаилә корбанга бәрән китерергә тиеш булган. Гайсә Мәсих, Аллаһы бәрәне буларак, нәкъ Котылу бәйрәмендә корбан ителә, һәм шуннан соң бәйрәм, икенче төсмер алып, гөнаһлардан котылуны аңлата башлый. («Чыгыш», 12:14-20.)

Кулларны кую

Символик хәрәкәт, дини йола. Инҗилдән күренгәнчә, кеше башына кулларны түбәндәге очракларда куйганнар:

1) фатиха биргәндә («Маттай», 19:13, 15);

2) Бердәмлектәге хезмәткә багышлаганда («Рәсүлләр», 6:6; 13:3);

3) дога кылып, Аллаһыдан көч-сәләт сораганда («I Тимутәйгә хат», 4:14; «II Тимутәйгә хат», 1:6);

4) Изге Рухны кабул итү өчен дога кылганда («Рәсүлләр», 8:17; 19:6);

5) авыру-зәхмәтләрдән савыктырганда («Марк», 6:5; «Лүк», 4:40; 13:13; «Рәсүлләр», 28:8).

Кулъязма төргәге

Көпшә сыман итеп төрелгән, озынча юка күн кисәгеннән яки папирустан эшләнгән китап.

Күкләр Патшалыгы

К. Аллаһы Патшалыгы.

Ладан

Көньяк Гарәбстанда үсә торган куаклардан алынган кыйммәтле хуш исле сумала. Аны Аллаһы йортында мәзбәхтә көйрәткәннәр һәм кайбер корбаннарга кушып яндырганнар. Шушы китапның кайбер урыннарында «ладан» сүзе «хуш исле сумала» дип бирелә.

Май сөртү

Ниндидер үзенчәлекле хезмәткә (патша, рухани һәм кайбер очракта пәйгамбәр хезмәтенә) багышлау билгесе итеп кешенең башына хуш исле майлар катнашмасы сөртә торган булганнар («I Патшалар», 10:1; «Чыгыш», 29:7; «Левиләр», 8:12; «III Патшалар», 19:16).

К. Мәсих.

Мәаб

1) Лут пәйгамбәрнең углы;

2) Мәабның токымы, мәабиләр. Тугандаш саналган исраилиләр белән әлеге мәҗүси кавем дошмани мөнәсәбәттә булган («Канун», 23:3-4; «Хөкемчеләр», 3:12-14). «Рут» китабында Рут исемле мәаби бер хатынның, үз илен ташлап, Исраил җиренә күчеп килүе һәм шунда кияүгә чыгуы турында әйтелә; Рут – Давыт патшаның ерак әбисе.

Мәзбәх

Корбан китерү өчен таштан, туфрактан йә тимердән ясалган махсус урын-корылма; русчасы: алтарь, жертвенник. Муса пәйгамбәр чорыннан башлап, мәзбәх (төгәлрәк әйткәндә, корбанлык малны яндыра торган бакыр мәзбәх һәм хуш исле сумала-майлар көйрәтү мәзбәхе) бары тик Изге чатырда, соңыннан Аллаһы йортында гына булган. Корбан китерү хезмәтен бары тик руханилар гына башкарган.

Мәрхәмәт

Әлеге татар сүзе Тәүратта яһүдләрнең «хесед» («тугры мәхәббәт»), ә Инҗилдә грекларның «харис» («игелек күрсәтү») сүзе өчен кулланылды.

Мәсих (гр. Христос)

Гайсә титулларының берсе. Бу сүзнең мәгънәсе: «май сөртелгән» (яһ. Машиах). Исраилгә патша билгеләгәндә, руханилар патшаның башына хуш исле майлар катнашмасы сөртә торган булганнар, шушылай итеп алар әлеге затның Аллаһы тарафыннан сайланган булуын күрсәткәннәр. Гайсәнең Мәсих дигән атамасы Аның дөньяны гөнаһ хакимлегеннән коткару өчен Аллаһы тарафыннан сайланган Зат булуын аңлата.

Мәсихчеләр

Гайсә Мәсихкә иман китереп, Аллаһы тарафыннан гөнаһлары кичерелгән кешеләр, Мәсихнең иярченнәре. Әлеге исем беренче тапкыр Инҗилдәге «Рәсүлләрнең эшләре» (11:26) дигән китапта очрый.

Мәҗүсиләр

Пот-сыннарга табынучы халыклар. Инҗилдә хикәяләнгәнчә, Гайсә Мәсихнең үлеп терелүе мәҗүсиләр белән яһүдиләр арасындагы киртәне җимерә.

Мирра

Көньяк Гарәбстан һәм Африкада үсә торган куаклардан алынган кыйммәтле хуш исле сумала. Аны Аллаһы чатырындагы савытларны изгеләштергәндә, руханиларны хезмәткә багышлаганда, шулай ук хушбуй ясау һәм, антисептик буларак, мәетләрне бәлзәмләү өчен кулланганнар. Гайсә Мәсих тугач, Аның янына килгән йолдызчылар алтын вә ладан белән бергә бүләккә мирра да алып килгәннәр («Маттай», 2:1-12).

Очрашу чатыры

К. Изге чатыр.

Өлкәннәр

Нәсел-ыругның иң абруйлы, иң хөрмәтле вәкилләре. Алар хөкем чыгару, катлаулы булмаган дәгъваларны хәл итү кебек эшләр башкарган («Чыгыш», 3:16; «Канун», 19:12; «Рут», 4:2-11). Мәсихчеләр бердәмлегендә «өлкәннәр» дип җитәкчелек итүчеләрне атаганнар («I Тимутәйгә хат», 5:17; «Титуска хат», 1:5-9).

Пакь, чиста булу (булмау)

Тәүратта әлеге сүзләр, гадәттә, дини мәгънәдә кулланыла. Хәрәм малның итен ашаган, махау белән авыручыга яисә мәеткә орынган кеше үзенең пакьлеген җуйган дип саналган. Андый кеше, пакьләнер өчен, корбан китерергә, үзен һәм өс киемен юарга тиеш булган, аның өстенә шулай ук һүссөп үләнен манып махсус әзерләнгән су да сипкәннәр. («Левиләр», 7:19; 10:10; 13:12-13; «Саннар», 19:17-19; «Канун», 14:3-21.)

Пәйгамбәрләр

Гадәттә, Аллаһы тарафыннан сайланып, Аңардан кабул иткән сүзләрне кешеләргә җиткерүчеләр, әмма алар бер-берсеннән нык аерылганнар. Мәсәлән, Исраил тарихындагы тәүге пәйгамбәрләр (Ильяс пәйгамбәр кебек гаиптән хәбәр бирүчеләр) еш кына төркем-төркем булып йөргәннәр; кайвакыт аларның «пәйгамбәрлекләре» чамадан тыш хискә бирелеп Аллаһыны данлаудан гыйбарәт булган («I Патшалар», 10:10). Шемуил пәйгамбәр исә хөкемче вазифасын башкарган. Ә соңрак яшәгән пәйгамбәрләр (мәсәлән, Иремия, Ишагыйя) кешеләргә Аллаһыдан иңгән күренешләрне җиткерә торган булганнар.

Пелешет

Әлеге сүз – борынгы яһүд теленнән транскрипция. «Иске Гаһед»тә телгә алынган Пелешет иле Урта диңгезнең көньяк-көнчыгыш ярларында урнашкан булган. Б. э. башында греклар Пелешет сүзен «Палестинэ» («Фәләстин») дип үзгәрткәннәр.

Пелештиләр

Пелешет халкы.

К. Пелешет.

Раббы

Яһүд телендәге «Яһвә» сүзе (Аллаһының Үз исеме, «бар булу» фигыле белән бәйле) «Иске Гаһед»нең әлеге басмасында «Раббы» дип бирелә. «Яһвә» исемен кычкырып әйтергә ярамаганлыктан, тора-бара аның урынына «Адонай» (Хуҗам) сүзен куллана башлаганнар. Грек телендә язылган Инҗилдә «Яһвә» һәм «Адонай» исемнәре «Кюриос» (Раббы, Хуҗам) дип тәрҗемә ителгән, һәм шушы сүз Аллаһыга карата да, Гайсә Мәсихкә карата да кулланыла.

К. Хаким.

Раббы йорты

К. Аллаһы йорты.

Раббының көне / Раббы көне

Раббы хөкем итәргә киләчәк көн. Ул көнне Аллаһы бөтен дөньяны Гайсә Мәсих аша хөкем итәчәк. Бу көн «кыямәт көне» дип тә атала. («Маттай», 24:43; 25:31-46; «Лүк», 17:24.)

Рәсүл (гр. апостолос)

Әлеге сүзнең мәгънәсе: «җибәрелгән кеше». Гайсәнең беренче тапкыр сайлап алынган унике шәкерте – беренче рәсүлләр. Гайсә Мәсих, Үз исеменнән сөйләргә вәкаләт биреп, Аллаһы хезмәтен башкарыр өчен аларны халык арасына юллаган.

Рим

Гайсә Мәсих җирдә яшәгән чорда күп илләрне, шул исәптән Исраилне яулап алган зур империя. Башкаласы да Рим дип аталган.

Рухани

Аллаһы йортында хезмәт итүче. Руханиларның төп вазифасы кешеләр алып килгән малны Аллаһыга корбанга китерүдән гыйбарәт булган. Аллаһы әмере нигезендә, исраилиләрдә Һарун нәселе генә рухани булып хезмәт иткән.

Саддукейлар

Гайсә Мәсих заманындагы яһүдиләрдә, нигездә, руханилардан һәм Иерусалим аксөякләреннән торган дини фирка. Фарисейлардан аермалы буларак, алар үлеп терелүгә, фәрештәләрнең һәм явыз рухларның барлыгына ышанмаганнар, Тәүратны, ягъни Муса пәйгамбәрнең биш китабын гына Аллаһы сүзе итеп таныганнар.

Самарея

Б. э. к. 885–874 нче елларда хакимлек иткән Омри патша заманыннан башлап, Төньяк патшалыкның, ягъни Исраил патшалыгының башкаласы. Кайвакыт тулаем Төньяк патшалыкны да Самарея дип атыйлар. («III Патшалар», 13:32; 16:23-24; «IV Патшалар», 17:24.)

Сикомор

Фикус семьялыгыннан булган каты, нык агач. Инҗирнекеннән кайтышрак җимешләре ярлылар азыгы саналган. Сикомор агачы төзелештә дә кулланылган.

Синай тавы

Урта диңгездән көньякта урнашкан Синай ярымутравындагы тау. Аллаһы бу тауда Муса пәйгамбәр аркылы Исраил халкына Үзенең «Ун боерыгын» биргән һәм алар белән килешү төзегән. («Чыгыш», 19–20; 24; 34.)

Сөннәткә утырту

Аллаһы Тәгалә, Ибраһим пәйгамбәр белән төзеген килешүнең билгесе итеп, Ибраһимга үзен, аның йортындагы һәр ир затын һәм киләчәктә Исраилдә туачак һәр ир баланы сөннәткә утыртырга кушкан («Яратылыш», 17:9-14).

К. Килешү.

Сөннәтсезләр

Бу сүз, гадәттә, мәҗүси халыкларга карата кулланылган. Аллаһы юлыннан йөрмәүчеләр турында сүз барганда, Тәүратта «йөрәкләре сөннәтләнмәгән», «колаклары сөннәтләнмәгән» һ. б. ш. гыйбарәләр дә очрый. («Левиләр», 26:41; «Хөкемчеләр», 14:3; «I Патшалар», 14:6.)

Стан

Юлга чыккан гаскәр яки кешеләр төркеме, чатырлар корып, вакытлыча туктаган урын, туктаулык («Чыгыш», 16:13; «I Патшалар», 4:3-4).

Суга чумдыру йоласы

Инҗилдә суга чумдыру йоласының ике төре турында сүз бара:

1) Яхъя пәйгамбәр тарафыннан чумдырылу – гөнаһлардан тәүбә итүне, гөнаһ кылмаска карар кылып, үзеңне Аллаһы Тәгаләгә багышлауны аңлата. Инҗилнең беренче дүрт китабында шундый чумдыру турында сүз бара («Маттай», 3:1-6);

2) Гайсә Мәсих үлеп терелгәннән соң, суга чумдыру йоласының мәгънәсе тирәнәя, киңәя: Гайсә үлеп терелгән кебек, кеше дә, гөнаһлы тормыш өчен үлеп, тәкъва тормыш өчен терелә («Көлессәйлеләргә хат», 2:12).

Сугыш арбасы

Яу кырында, ә кайвакыт йөк ташу өчен кулланылган ике тәгәрмәчле арба.

Су җыю чокыры

Яңгыр суларын җыю өчен ясалган чокыр. Андый коеларны зур чокыр казып, төбенә һәм ян-якларына таш түшәп, измә белән сылап яисә кыяны чокып эшләгәннәр. Кое авызын тар итеп ясап, аны капкач белән томалаганнар. («Канун», 6:11; «Иремия», 38:7-8.)

Татулык корбаны

Аллаһы белән татулыкны саклау һәм Аның белән дөрес мөнәсәбәттә булу өчен китерелгән корбан. Чалынган малның бер өлешен мәзбәхтә яндырганнар, калган өлешен корбан китергән кеше үзе, аның гаиләсе һәм рухани ашаган. («Левиләр», 3:1-17; «III Патшалар», 9:25.)

Тәкъвалык

Аллаһыга тугрылык саклап, Аның сүзе буенча яшәүне аңлата.

К. Хаклык / Хак булу, Аклау.

Тәүбә итү

Гөнаһның гөнаһ икәнен аңлап, кешенең үз теләге белән гөнаһлы тормыштан баш тартуы, кылган гөнаһлары өчен үкенүе һәм гөнаһ эшләмәскә карар кылуы.

К. Аллаһыга таба борылу.

Тәүрат (яһ. тора)

Әлеге сүз «канун, нәсыйхәт, үгет» дигәнне аңлата. «Иске Гаһед»нең беренче биш китабын, ә кайвакыт бөтен «Иске Гаһед»не Тәүрат дип атыйлар.

К. Иске Гаһед.

Төргәк / Төргәкле китап

К. Кулъязма төргәге.

Төче күмәч бәйрәме

Исраилиләрдә Котылу бәйрәменнән соң үткәрелгән һәм җиде көн дәвам иткән бәйрәм. Ул көннәрдә төче камырдан пешерелгән ризык кына ашаганнар. Мисырдан киткән чакта камыр куярга вакыт булмаганлыктан, исраилиләр, Аллаһы әмерен үтәп, юлга ипине төче камырдан пешергәннәр. («Чыгыш», 12:17-20; 23:15.)

Тулаем яндыру корбаны

Бу – корбанның махсус төре, чөнки чалынган малны тулысынча мәзбәхтә яндырганнар. Башка төр корбаннарны китергәндә исә, аларның кайбер өлешләрен генә яндырып, калганын ашаганнар. Тулаем яндырылган корбанның төтене, күккә күтәрелеп, Аллаһының күңелен хушландыра дип саналган. («Яратылыш», 8:20; 22:2 һ. б.; «Левиләр», 1:2-17.)

Туммим һәм Урим

К. Урим һәм туммим.

Тупас тукыма

Тупас тукымага кешеләр кайгы яки үкенү билгесе итеп төренгәннәр. Андый вакытларда алар еш кына башларына көл сипкәннәр яисә көлгә утырганнар. («Нәхәмия», 9:1; «Даниил», 9:3; «Маттай», 11:21.)

Ураза тоту

Аллаһы ризалыгы өчен күпмедер вакыт яки күпмедер көннәр бөтенләй ризык ашамау. Ул көнне (көннәрне) Аллаһыдан мәрхәмәт һәм ярдәм сорап дога кылалар. («Маттай», 4:2; «Лүк», 18:12; «Рәсүлләр», 13:2-3.)

Урим һәм туммим / Урим

Баш руханиның күкрәкчәсендә сакланган ташлар. Аллаһының ихтыярын белер өчен шулар ярдәмендә жирәбә салганнар, дип фаразлана. («Чыгыш», 28:30; «Левиләр», 8:8; «Канун», 33:8.)

Үлеләр дөньясы / Үлеләр аймагы

Тәүрат язылган заманнарда үлеләр дөньясы җир астында урнашкан, дип фаразланган. Ләкин ул хәзерге дин гыйлемендәге «тәмуг» төшенчәсе белән бер үк нәрсә түгел. Үлеләр дөньясына кешеләр вафат булганнан соң киткәннәр. Өлкән яшькә җиткәч, «ата-бабаларга кушылу» яхшы дип саналган. («Яратылыш», 37:25; 42:38; «Зәбур», 6:6; «Ишагыйя», 38:18; «Яхәзкыл», 32:18.)

Фарисейлар

Гайсә Мәсих заманында яһүдиләрдә дини фиркаларның берсе. Фарисейлар Муса канунын һәм гасырлар дәвамында шуңа өстәлеп килгән кагыйдәләрне төгәл үтәүне алга сөргәннәр.

Фарсы

Бабил патшалыгы таркалганнан соң (б. э. к. 539 нче елда) шул җирләрдә үсеп-көчәеп киткән империя. Ул, Исраилне дә кертеп, Грециядән алып Мисырга һәм Үзәк Азиягә кадәр булган барлык җирләрне яулап алган. Кайвакыт аны Мадай-Фарсы империясе дип атаганнар, чөнки Мадай өлкәсе б. э. к. 550 нче елда Фарсы империясе составына кергән. («Эстер», 1:19; «Даниил», 6:8, 12, 15.)

Фатихалау

Аллаһының кемгәдер мәрхәмәт, нинди дә булса игелек күрсәтүе («Гыйбриләргә хат», 6:14) яки кемнеңдер икенче берәүгә Аллаһыдан мәрхәмәт, нинди дә булса игелек күрсәтүне соравы («Римлыларга хат», 12:14).

Фәрештә

Аллаһыга хезмәт итүче һәм кешеләргә ярдәм итүче рухи зат. Әлеге сүзнең төп мәгънәсе – «хәбәрче»; пәйда булганда, фәрештәләр, гадәттә, Аллаһыдан хәбәр алып килгәннәр.

Фиргавен

Борынгы Мисыр патшаларын шулай атаганнар.

Фойникә

Тәүрат һәм Инҗилдә телгә алынган борынгы патшалык хәзерге Ливан җирләрендә урнашкан булган. Сур белән Сидун патшалыкның иң зур шәһәрләреннән саналган.

Хаким (яһ. Адонай, гр. Кюриос)

Яһүд һәм грек телләрендә бу сүз «нәрсәнеңдер яки кемнеңдер хуҗасы» дигән мәгънәне аңлата. Элек хатын-кыз – үзенең иренә, хезмәтчеләр һәм коллар хуҗаларына шулай мөрәҗәгать иткәннәр. Бу сүз белән Аллаһыга мөрәҗәгать иткәндә, Аның кешелек дөньясына, бөтен матди һәм рухи дөньяга Хуҗа булуы аерып күрсәтелә. Инҗилдә Хаким сүзе Гайсә Мәсихкә карата еш кулланыла.

К. Раббы.

Хаклык / Хак булу (гр. дикайосуне)

1) Аллаһының һәрвакыт хаклы, гадел, тугры булуы («Римлыларга хат», 3:25-26; «II Петердән хат», 1:1);

2) кешенең Аллаһы белән дөрес мөнәсәбәттә булуы («II Тимутәйгә хат», 4:8). Хаклык, хак булу, тәкъвалык, аклау дигән сүзләрнең тамыры грек телендә бер үк.

К. Тәкъвалык, Аклау.

Хач

Гайсә Мәсих яшәгән чорда кешеләрне җәзалап үтерү өчен кулланылган җайланма; ул бер-берсенә турыпочмаклап кагылган ике бүрәнәдән гыйбарәт булган. Татарча аны шулай ук «тәре» дип тә атыйлар. Хачка кадаклану бик авыр һәм хурлыклы җәза саналган. Җәмгыять өчен куркыныч тудырган җинаятьчеләрне Рим хөкемчеләре, гадәттә, шундый төр җәзага тарта торган булган.

Хөкемдарлык таягы

Патшаның хакимлек көчен белдерә торган билге («Яратылыш», 49:10; «Эстер», 4:11; «Зәбур», 44:7; 59:9).

Хуҗа-Хаким

К. Хаким.

Һируд

1) Бөек Һируд: б. э. к. 37–4 нче елларда бөтен Фәләстин җире өстеннән идарә иткән Яһүдия патшасы. Гайсә Мәсих шул чорда туган.

2) Һируд Антипас, Бөек Һирудның угылы. Б. э. к. 4 нче елдан башлап б. э. 39 нчы елына кадәр Гәлиләя өлкәсенең идарәчесе.

3) Һируд Әгрип I, Бөек Һирудның оныгы. Б. э. 41–44 нче елларында Фәләстин җирендәге берничә өлкәнең идарәчесе. Тарихка ул мәсихчеләрне эзәрлекләүче буларак та кереп калган. («Рәсүлләр», 12:1-5.)

Һүссөп

Исраил руханилары пакьләү йоласын башкарганда һүссөп үләнен корбан малы канына яисә махсус әзерләнгән суга манып кеше яки әйбер өстенә сипкәннәр («Чыгыш», 12:22; «Саннар», 19:18; «Яхъя», 19:29; «Гыйбриләргә хат», 9:19).

Чатырлар бәйрәме (яһ. суккот)

Исраил халкының, кырык ел буена чүлдә йөреп (Мисыр коллыгыннан котылганнан соң, Кәнган җиренә юл тотканда), чатырларда яшәвенә багышланган әлеге бәйрәм көз башына туры килгән. Җиде көн дәвам иткән бәйрәм вакытында кешеләр агач ботакларыннан ясалган чатырларда яшәгән. («Левиләр», 23:33-36, 39-43; «Саннар», 29:12-34; «Канун», 16:13-15.)

Шайтан

К. Иблис.

Шакшы рух

К. Явыз рух.

Шаһитлык чатыры

К. Изге чатыр.

Шәһәр капкасы

Борынгы шәһәрләр, гадәттә, калын дивар белән уратып алынган булган. Капка янындагы ачык мәйдан төрле җыеннар, очрашулар, сәүдә өчен иң кулай урын саналган. («Рут», 4:1-12.)

Шәраб бүләге

Гадәттә, икмәк бүләге белән бергә китерелгән. Ул, Аллаһы йортындагы иртәнге һәм кичке корбаннарның, шулай ук тулаем яндыру һәм татулык корбаннарының бер өлеше буларак, Аллаһыга багышланган. Аны мәзбәх өстенә койганнар. («Чыгыш», 29:40-41; «Саннар», 28:7.)

Шефела

Тау итәге Шефела – Урта диңгез ярлары белән Яһүдә таулары арасындагы җирләр. Әлеге басманың кайбер урыннарында «үзән» дип бирелә. Элек Шефела сикомор урманнарына бай булган.

Шимбә көн

Яһүдиләрдә атнаның җиденче көне. Дөньяны яратканнан соң, Аллаһы шимбәне ял көне буларак махсус аерып куйган. Шуңа күрә бу көнне яһүдиләргә эшләү катгый тыела. («Яратылыш», 2:2-3; «Чыгыш», 20:8-11.)

Шөһрәт

К. Дан.

Эдом

1) Исхак пәйгамбәр углы Эсауның икенче исеме («Яратылыш», 25:30);

2) Эсау токымы, ягъни эдомиләр яшәгән, Үле диңгездән көньякта һәм көньяк-көнчыгышта урнашкан ил. Эдом җирләрен башкача Сәгыйрь дип тә атаганнар.

Эфод

1) Раббыга гыйбадәт кылганда баш рухани кия торган, затлы тукымадан тегелеп, күкрәкне һәм арканы каплап торган өс киеме («Чыгыш», 28:6; «Левиләр», 8:6-7);

2) гыйбадәт кылганда руханилар кия торган җитен өс киеме («I Патшалар», 22:18; «I Елъязма», 15:27).

Югары киңәшмә

Яһүдиләрнең Хөкем шурасы. Ул җитмеш кешедән: руханилардан, канун белгечләреннән, аксөякләрдән торган. Киңәшмәдә, башлыча, дини мәсьәләләр каралган. Әлеге оешма шулай ук Рим хакимияте алдында үз халкының вәкиле дә булган.

Явыз рух

Иблискә хезмәт итүче, аның ихтыярын башкаручы рухи зат (җен).

Яхшы хәбәр (гр. эуаггелион)

Гайсә Мәсих тараткан Яхшы хәбәр Аллаһы Патшалыгының якынлашып килүе турында. Гайсә Мәсих үледән терелеп күккә ашканнан соң рәсүлләр тараткан Яхшы хәбәрнең мәгънәсе: дөнья гөнаһлары өчен Гайсә Мәсих корбан ителгәннән соң Аңа иман китерүче барлык кешеләр Аллаһы белән татулаша. («Маттай», 4:23; «Рәсүлләр», 10:36.) Инҗил җыентыгын «Яхшы хәбәр» дип тә атыйлар; Маттай, Марк, Лүк, Яхъя бәян иткән «Яхшы хәбәр»ләр Гайсә Мәсихнең кылган гамәлләре, вәгазьләре, Аның җәза алуы, үлеме һәм яңадан терелүе турында сөйли.

Яһүд теле

«Иске Гаһед» китаплары, нигездә, борынгы яһүд (гыйбрани) телендә язылган. Яһүд һәм арамей телләре – кардәш телләр. Бабил коллыгы чорыннан (б. э. к. VI гасырдан) борынгы яһүд телен арамей теле кысрыклый башлаган. Гайсә Мәсих заманында яһүдиләр инде арамей телендә сөйләшкәннәр, ә борынгы яһүд теле Изге Язмалар теле буларак сакланган.

Яһүдә

1) Ягъкубның углы, унике ыруг башлыгының берсе (Давыт патша һәм Гайсә Мәсих – Яһүдә ыругыннан);

2) Яһүдә токымы, яһүдиләр яшәгән ил, Исраилнең Көньяк патшалыгы.

Яңа ай бәйрәме

Исраилиләрдә айның беренче көне. Кешеләр ял итә, гыйбадәт кыла, җыйнаулашып корбан китерә торган көн. («Саннар», 28:11-15.)

Яңа Гаһед

К. Инҗил.

Китапларның Тулы Һәм Кыскартылган Исемнәре

Китапларның тулы һәм кыскартылган исемнәре

Иске Гаһед

Яратылыш | Яратылыш
Чыгыш | Чыгыш
Левиләр | Левиләр
Саннар | Саннар
Канун | Канун
Нун углы Ешуа | Ешуа
Хөкемчеләр | Хөкемчеләр
Рут | Рут
Патшалар (беренче китап) | I Патшалар
Патшалар (икенче китап) | II Патшалар
Патшалар (өченче китап) | III Патшалар
Патшалар (дүртенче китап) | IV Патшалар
Елъязма (беренче китап) | I Елъязма
Елъязма (икенче китап) | II Елъязма
Эзра | Эзра
Нәхәмия | Нәхәмия
Эстер | Эстер
Әюб | Әюб
Зәбур | Зәбур
Сөләйман патшаның гыйбрәтле сүзләре | Гыйбрәтле сүзләр
Вәгазьче | Вәгазьче
Җырлар җыры | Җырлар җыры
Ишагыйя пәйгамбәр | Ишагыйя
Иремия пәйгамбәр | Иремия
Кайгы җыры | Кайгы җыры
Яхәзкыл пәйгамбәр | Яхәзкыл
Даниил пәйгамбәр | Даниил
Һошея пәйгамбәр | Һошея
Йоил пәйгамбәр | Йоил
Амос пәйгамбәр | Амос
Убадия пәйгамбәр | Убадия
Юныс пәйгамбәр | Юныс
Михә пәйгамбәр | Михә
Нахум пәйгамбәр | Нахум
Хабаккук пәйгамбәр | Хабаккук
Сефания пәйгамбәр | Сефания
Хәггәй пәйгамбәр | Хәггәй
Зәкәрия пәйгамбәр | Зәкәрия
Малахи пәйгамбәр | Малахи

Яңа Гаһед

Маттай бәян иткән Яхшы хәбәр | Маттай
Марк бәян иткән Яхшы хәбәр | Марк
Лүк бәян иткән Яхшы хәбәр | Лүк
Яхъя бәян иткән Яхшы хәбәр | Яхъя
Рәсүлләрнең эшләре | Рәсүлләр
Ягъкубтан хат | Ягъкубтан хат
Петердән беренче хат | I Петердән хат
Петердән икенче хат | II Петердән хат
Яхъядан беренче хат | I Яхъядан хат
Яхъядан икенче хат | II Яхъядан хат
Яхъядан өченче хат | III Яхъядан хат
Яһүдәдән хат | Яһүдәдән хат
Паулдан римлыларга хат | Римлыларга хат
Паулдан көринтлеләргә беренче хат | I Көринтлеләргә хат
Паулдан көринтлеләргә икенче хат | II Көринтлеләргә хат
Паулдан гәләтиялеләргә хат | Гәләтиялеләргә хат
Паулдан эфеслеләргә хат | Эфеслеләргә хат
Паулдан филиппуйлыларга хат | Филиппуйлыларга хат
Паулдан көлессәйлеләргә хат | Көлеcсәйлеләргә хат
Паулдан тессалуникәлеләргә беренче хат | I Тессалуникәлеләргә хат
Паулдан тессалуникәлеләргә икенче хат | II Тессалуникәлеләргә хат
Паулдан Тимутәйгә беренче хат | I Тимутәйгә хат
Паулдан Тимутәйгә икенче хат | II Тимутәйгә хат
Паулдан Титуска хат | Титуска хат
Паулдан Филимунга хат | Филимунга хат
Гыйбриләргә хат | Гыйбриләргә хат
Ачылыш | Ачылыш

Исраилнен Унике Тармагы

Изге Язманың Татар Телендә Нәшер Ителгән Өлешләре

Географик Карталар

Географик Карталар

1. Борынгы Шерык
2. Мисырдан Кәнганга
3. Исраил Ыругларының Биләмәләре

4. Шаул, Давыт Һәм Сөләйман Идарә Иткән Заманнарда Исраил Патшалыгы

5. Исраил Һәм Яһүдә Патшалыклары
6. Гайсә Мәсих Заманында Рим Империясе
7. Гайсә Мәсих Заманында Фәләстин Җире
8. Гайсә Мәсих Заманында Иерусалим Шәһәре

9. Гайсә Мәсих Заманында Иерусалим Шәһәрендәге Аллаһы Йортының Сызымы

10. Рәсүл Паулның Сәяхәте 1-2

11. Рәсүл Паулның Сәяхәте 3-4

12. Ачылыш Китабында Телгә Алынган Җиде Бердәмлек

Борынгы Шерык

Мисырдан Кәнганга

Исраил ыругларының биләмәләре

Шаул, Давыт һәм Сөләйман идарә иткән заманнарда Исраил патшалыгы

Исраил һәм Яһүдә патшалыклары

Гайсә Мәсих заманында Рим империясе

Гайсә Мәсих заманында Фәләстин җире

Гайсә Мәсих заманында Иерусалим шәһәре

Гайсә Мәсих заманында Иерусалим шәһәрендәге Аллаһы йортының сызымы

Рәсүл Паулның сәяхәте 1-2

Рәсүл Паулның сәяхәте 3-4

Ачылыш китабында телгә алынган җиде Бердәмлек

Table of Contents

Изге Язма

II Көринтлеләргә Хат

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13

Сүзлек

Адәм Углы
Аклау
Аллаһы
Аллаһы Бәрәне
Аллаһы сандыгы
Аллаһыга таба борылу
Аллаһы йорты
Аллаһы Патшалыгы
Аллаһының изге кешесе
Арам
Арамей теле
Ата
Аширә
Ашторет
Ашшур
Әгрип
Бабил
Багал
Бердәмлек
Боерыклар сандыгы
Вакыт хисабы
Гаеп йолу корбаны
Гәлиләя
Гөнаһ
Гөнаһ йолу корбаны
Гөнаһ йолу көне
Грек теле
Гыйбадәтханә
Дан
Җинаять
Зәбур
Иблис
Изге
Изге Рух
Изге Рух белән сугарылу
Изге чатыр
Изге Язма
Икмәк бүләге
Илленче көн бәйрәме
Иман итүче
Иман итүчеләр бердәмлеге
Инҗил
Иске Гаһед
Исраил
Йолып алу
Йөзем изгеч
Кайгы киеме
Кайсар
Калкулык / Калку җир
Кальга
Камышлы диңгез
Канун
Канунчы / Канун белгече
Кәнган
Кәтип
Керубимнәр
Килданиләр
Килешү
Килешү сандыгы
Кирмән
Корбан
Коткаручы
Котылу бәйрәме
Кулларны кую
Кулъязма төргәге
Күкләр Патшалыгы
Ладан
Май сөртү
Мәаб
Мәзбәх
Мәрхәмәт
Мәсих
Мәсихчеләр
Мәҗүсиләр
Мирра
Очрашу чатыры
Өлкәннәр
Пакь, чиста булу (булмау)
Пәйгамбәрләр
Пелешет
Пелештиләр
Раббы
Раббы йорты
Раббының көне / Раббы көне
Рәсүл
Рим
Рухани
Саддукейлар
Самарея
Сикомор
Синай тавы
Сөннәткә утырту
Сөннәтсезләр
Стан
Суга чумдыру йоласы
Сугыш арбасы
Су җыю чокыры
Татулык корбаны
Тәкъвалык
Тәүбә итү
Тәүрат
Төргәк / Төргәкле китап
Төче күмәч бәйрәме
Тулаем яндыру корбаны
Туммим һәм Урим
Тупас тукыма
Ураза тоту
Урим һәм туммим / Урим
Үлеләр дөньясы / Үлеләр аймагы
Фарисейлар
Фарсы
Фатихалау
Фәрештә
Фиргавен
Фойникә
Хаким
Хаклык / Хак булу
Хач
Хөкемдарлык таягы
Хуҗа-Хаким
Һируд
Һүссөп
Чатырлар бәйрәме
Шайтан
Шакшы рух
Шаһитлык чатыры
Шәһәр капкасы
Шәраб бүләге
Шефела
Шимбә көн
Шөһрәт
Эдом
Эфод
Югары киңәшмә
Явыз рух
Яхшы хәбәр
Яһүд теле
Яһүдә
Яңа ай бәйрәме
Яңа Гаһед
Китапларның Тулы Һәм Кыскартылган Исемнәре
Исраилнен Унике Тармагы

Изге Язманың Татар Телендә Нәшер Ителгән Өлешләре

Географик Карталар

- Борынгы Шерык
- Мисырдан Кәнганга
- Исраил ыругларының биләмәләре

- Шаул, Давыт һәм Сөләйман идарә иткән заманнарда Исраил патшалыгы

- Исраил һәм Яһүдә патшалыклары
- Гайсә Мәсих заманында Рим империясе
- Гайсә Мәсих заманында Фәләстин җире
- Гайсә Мәсих заманында Иерусалим шәһәре

- Гайсә Мәсих заманында Иерусалим шәһәрендәге Аллаһы йортының сызымы

- Рәсүл Паулның сәяхәте 1-2

- Рәсүл Паулның сәяхәте 3-4

- Ачылыш китабында телгә алынган җиде Бердәмлек